Βομβίνοι gr

Φυτοπροστασία – Μελισσοκομία, ανταγωνιστικοί ή συγκλίνοντες κλάδοι της γεωπονικής επιστήμης;

2012-02-03T17:51:00.003+02:00

H Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Μελισσοκομίας – Σηροτροφίας διοργανώνει ημερίδα με θέμα «Φυτοπροστασία – Μελισσοκομία, ανταγωνιστικοί ή συγκλίνοντες κλάδοι της γεωπονικής επιστήμης;».

Η ημερίδα θα γίνει στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Σάββατο 18 Φεβρουαρίου 2012, ώρα 10:00 πρωινή και σ’ αυτήν προβλέπεται να συμμετέχουν εκπρόσωποι φορέων που δραστηριοποιούνται στους κλάδους της Μελισσοκομίας, Φυτοπροστασίας αλλά και της προστασίας του περιβάλλοντος.

Το αντικείμενο της φετινής ημερίδας θα είναι ουσιαστικά η διερεύνηση τρόπων και καθορισμός δράσεων με στόχο την προστασία των μελισσών αλλά και όλων των άλλων ωφέλιμων εντόμων από τη χρήση των γεωργικών φαρμάκων. Προς τη κατεύθυνση αυτή αφ’ ενός θα παρουσιαστούν ερευνητικά αποτελέσματα της επίδρασης των νεονικοτινοειδών στις μέλισσες. Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερη καθώς η χώρα μας βρίσκεται σε φάση νομοθετικής εναρμόνισης με το ευρωπαϊκό Νόμο Πλαίσιο 128/2009. Οι αρχές που θα καθοριστούν σε αυτή τη φάση θα επηρεάσουν άμεσα την μελλοντική άσκηση της μελισσοκομίας, αλλά ίσως ακόμη πιο σημαντικό τη διατήρηση της βιοποικιλότητας των αγροτικών ιδιαίτερα περιοχών της χώρας, με άμεσες συνέπειες στην παραγωγή γεωργικών προϊόντων.

Το Πρόγραμμα της Ημερίδας περιλαμβάνει:

1η Συνεδρία: Αλληλεπίδραση των κλάδων Φυτοπροστασίας και Μελισσοκομίας

§ Η Φυτοπροστασία στην Ελλάδα
§ Η προσφορά της μέλισσας στον άνθρωπο και το περιβάλλον
§ Επίδραση των χρησιμοποιούμενων φυτοπροστατευτικών ουσιών στη φυσιολογική ανάπτυξη και παραγωγικότητα των μελισσών
§ Επίδραση της χρήσης των φυτοπροστατευτικών ουσιών σε βιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες (έντομα μη στόχοι, νερό, χώμα)

2η Συνεδρία: Νομοθεσία που διέπει τη διαδικασία έγκρισης των φυτοπροστατευτικών ουσιών, Ελληνική – Κοινοτική.

§ Υφιστάμενη νομοθεσία ελληνική και ευρωπαϊκή – σχέδια νόμων
§ Προτάσεις και παρεμβάσεις για την βελτίωσή της διαδικασίας έγκρισης
§ Η εμπειρία άλλων κρατών

Περισσότερα στο δικτυακό τόπο της Εταιρείας σχετικά με την ημερίδα.

Ελπίζουμε να ανταποκριθείτε στην πρόσκληση και να συμμετάσχετε στην ημερίδα της Εταιρείας.

Bombus haematurus Kriechbaumer 1870

2011-04-03T16:32:00.005+03:00

Ωραία μέρα σήμερα και εκεί που ήμασταν στην αυλή... να και ένας βομβίνος να πετάει και να ανιχνεύει ένα τοίχο. Ήταν μια βασίλισσα του είδους Bombus haematurus Kriechbaumer 1870.

Bombus haematurus Kriechbaumer 1870

[πηγή: http://www.tierundnatur.de/wildbienen/b-haemat.htm]

Το είδος αυτό βγαίνει σχετικά νωρίς την άνοιξη και για κάποιον που έχει ασχοληθεί είναι εύκολο να το αναγνωρίσει εν πτήση. Είναι σχετικά μικρόσωμο είδος με δύο χαρακτηριστικές κίτρινες λουρίδες… μία στενή μπροστά στο θώρακα και μια φαρδιά περίπου στην μέση της κοιλιάς.

[πηγή: http://www.biolib.cz/en/taxonimage/id132164/?taxonid=70344&type=1]

Θεωρείτε είδος της ανατολικής Μεσογείου το οποίο όμως έχει αρχίσει σιγά σιγά να ξαπλώνετε βόρεια από τα Βαλκάνια και βρέθηκε πρόσφατα στην Ουγγαρία, Σλοβενία, Σλοβακία και Αυστρία.

Σχετική βιβλιογραφία υπάρχει εδώ:

Jenič, A., A. Gogala & J. Grad. 2010. Bombus haematurus (Hymenoptera: Apidae), new species in the Slovenian bumblebee fauna. Acta entomologica slovenica 18(2): 168-170.

Teppner, H. 2010. Flower visitation of Bombus haematurus KRIECHBAUMER 1870. (Hymenoptera, Apidae) in Graz, Styria. Linzer biologische Beiträge 42/1: 89-94.

ΧΑΡΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ ΤΟΥ ΕΙΔΟΥΣ

Βρες το βομβίνο…

2011-03-23T13:24:00.008+02:00

Πριν λίγο σε ένα μικρό χώρο πρασίνου στην άκρη της Φλώρινας είδα τον πρώτο μου βομβίνο για φέτος (μια βασίλισσα Bombus terrestris) . Ήμουν παρέα με ένα φίλο που είχε φωτογραφική και «αποθανατίσαμε» το έντομο… ο φίλος βλέποντας μετά την φώτο δεν μπόρεσε να ενοπίσει το έντομο… εσείς μπορείτε;;;;

2011-01-13T13:30:00.006+02:00

Ένα πολύ σημαντικό πρόγραμμα, το STEP (Status and Trends of European Pollinators) που εξετάζει την κατάσταση και τις τάσεις των επικονιαστών στην Ευρώπη, νομίζω πως δεν έχει ανακοινωθεί όσο θα έπρεπε στο ευρύ κοινό στην χώρα μας. Στους σκοπούς του είναι και η τεκμηρίωση του τι γίνετε στη φύση… π.χ. εάν οι επικονιαστές μειώνονται και σε τι έκταση, να εξετάσει ποιά χαρακτηριστικά συνδέονται με συγκεκριμένο κίνδυνο στα έντομα, να αναπτύξει μία Κόκκινη Λίστα (Red List) των σημαντικών ευρωπαϊκών ομάδων επικονιαστών, ιδίως μελισσών, και βασικά να τεθούν οι βάσεις για τα μελλοντικά προγράμματα παρακολούθησης επικονιαστών.

Το STEP θα αξιολογήσει επίσης και τη σχετική σημασία των πιθανών αιτίων που οδηγούν στις αλλαγές της βιοποικιλόπτητας των επικονιαστών όπως η αλλαγή του κλίματος, η απώλεια ενδιαιτημάτων και ο κατακερματισμός τους, η χρήση αγροχημικών, παθογόνοι μικροοργανισμοί, ξένα είδη επικονιαστών στην Ευρώπη ακόμα και η φωτορύπανση, και φυσικά την αλληλεπίδραση αυτών. Το STEP θα μετρήσει τις οικολογικές και οικονομικές συνέπειες από την μείωση των επικονιαστών (π.χ. τις επιπτώσεις στα φυτά συμπεριλαμβανομένων τόσο της άγριας χλωρίδας όσο και των καλλιεργειών). Το STEP στοχεύει με τα ευρήματα του να δημιουργήσει «τεκμηριωμένα εργαλεία» που θα μπορούν να συμβάλουν στο να παρθούν ορθές αποφάσεις σχετικά τους επικονιαστές. Θα δημιουργήσει επίσης συνδέσμους επικοινωνίας μεταξύ ενός ευρύ φάσματος ενδιαφερομένων σε όλη την Ευρώπη και ίσως πέραν αυτής, συμπεριλαμβανομένων των φορέων χάραξης πολιτικής, μελισσοκόμους, αγρότες, τους πανεπιστημιακούς και φυσικά το ευρύ κοινό. Στο σύνολό τους, το ερευνητικό πρόγραμμα πιστεύω θα βελτιώσει την κατανόηση μας για τη φύση, τα αίτια, τις συνέπειες και τις δυνατότητες μετριασμού των μειώσεων των επικονιαστών, τόσο σε τοπικό, ευρωπαικό αλλά και παγκόσμιο επίπεδο.

Ανάμεσα στα πρώτα "προϊόντα" του προγράμματος είναι η παρακάτω βιβλιογραφική ανασκόπηση:

Simon G. Potts, Jacobus C. Biesmeijer, Claire Kremen, Peter Neumann, Oliver Schweiger & William E. Kunin. 2010. Global pollinator declines: trends, impacts and drivers. Trends in Ecology and Evolution 25:345-353.

Στο πρόγραμμα συμμετέχει και το Πανεπιστήμιο του Αιγαίου, και για όσους θέλουν να μάθουν περισσότερα η σελίδα (link) του STEP είναι…
http://step-project.net/

Σε αυτό το link…

http://zoologie.umh.ac.be/hymenoptera/page.asp?id=169

θα βρείτε άλλη μια από τις πρώτες δουλειές του STEP που είναι

χάρτες με την διασπορά των Ευρωπαϊκών βομβίνων… εμ γιατί σας γράφω τόση ώρα νομίζεται!!!
Πρόκειται για μια πολύ σημαντική δουλειά όπου για πρώτη φορά μαζεύονται (σιγά σιγά) αναλυτικά δεδομένα για τους βομβίνους της Ευρώπης. Υπάρχουν βέβαια πολλά προβλήματα να ξεπεραστούν και φαντάζομαι ως το τέλος του έτους θα είναι πιο πλήρη η παρουσίαση. Φυσικά κάπου εκεί στις ευχαριστίες θα βρείτε και το όνομα μου…

Φίλοι μου, βάζω εδώ στην διπλανή αριστερή στήλη και τα δύο link για πιο εύκολη ενημέρωση.

2011... έφτασε!!!

2011-01-01T23:11:00.006+02:00

Πολλές ευχές σε όλους...

για ότι καλύτερο στο…

Καλή Χρονιά

με

πολλές

μέλισσες!!!

Καλά Χριστούγεννα

2010-12-25T23:45:00.003+02:00

Πολλές ευχές σε όλους...

Καλά Χριστούγεννα με Αγάπη και Υγεία για όλο το Κόσμο

Διαγωνισμός “Kαλύτερης Μελισσοκομικής Ανάρτησης του 2010 σε Ελληνικό Blog”

2010-11-27T18:50:00.006+02:00

Tο φόρουμ Melissologia H.B.F. ανακοινώνει την διεξαγωγή διαγωνισμού για την ανάδειξη της “Kαλύτερης Μελισσοκομικής Ανάρτησης του 2010 σε Ελληνικό Blog”.

Πληροφορίες σχετικές με το διαγωνισμό υπάρχουν αναρτημένες εδώ

Εύχομαι να τιμήσουμε όλοι την προσπάθεια και να συμβάλουμε στην διεξαγωγή του διαγωνισμού.

Φθινοπωρινή βόλτα… από τα παραθαλάσσια κορίτσια

2010-11-04T14:18:00.006+02:00

Τις προάλλες πήγα σε ένα μελισσοκομείο μου στην Χαλκιδική… συγκεκριμένα στα πευκοδάση του Κασανδρινού. Οι πρόσφατες καλές μέρες, μετά από μια περίοδο κάπου 15 με 20 ημερών ψύχρας και βροχής, αποτέλεσαν μια ευκαιρία να δω τι κάνουν τα «κορίτσια». Εκεί στο δάσος, το απόγευμα, κατά τις 4 ακούω ένα γνώριμο βουητό… μια νεαρή βασίλισσα Bombus terrestris που θα ξύπνησε αυτές τις μέρες από την καλοκαιρινή της διάπαυση, ανίχνευε ζιγκ - ζαγωτά τα πρανή του εδάφους για αναζήτηση τοποθεσίας για να «εγκατασταθεί». Την είδα αρκετές φορές να προσγειώνετε και να χώνετε σε σχισμές του εδάφους για «επιθεώρηση» που προφανώς δεν της άρεσαν και μετά από λίγο πέταξε ανικανοποίητη για αλλού. Μετά από κάπου 10 λεπτά μια άλλη βασίλισσα, λίγο πιο πέρα αναζητούσε και αυτή κάποιο «υπόγειο» για να αρχίσει την φωλιά της… και αυτή δεν την είδα πολύ ενθουσιασμένη… και έφυγε για άλλη γειτονιά.

Μετά από πολλές παρατηρήσεις έχω σιγουρευτεί ότι το είδος Bombus terrestris, το μόνο που έχω βρει στην περιοχή της Χαλκιδικής, αρχίζει να δραστηριοποιείτε το φθινόπωρο μετά από τις πρώτες βροχές. Την εποχή αυτή βρίσκεται σε πλήρη άνθηση και η κουμαριά Arbutus unedo, φυτό πολύ καλής πηγής νέκταρ και γύρης για την νέα αποικία που πρόκειται να δημιουργηθεί.

Bombus terrestris σε άνθος κουμαριάς Arbutus unedo

[πηγή: http://tree-species.blogspot.com/]

Οι πρώτες εργάτριες συνήθως εμφανίζονται πριν το νέο έτος… και κάπου τότε «χάνονται» λόγο του κρύου που διαρκεί κάπου ένα μήνα στην περιοχή, για να ξαναεμφανιστούν τον Φεβρουάριο με Μάρτιο. Θεωρώ πως η αποικία έχει φτάσει στην ακμή της έως τον Απρίλιο με Μάιο. Την εποχή αυτή δεν είναι ασυνήθεις η παρουσία νεαρών βασιλισσών ή ακόμα και κηφήνων. Αν και κηφήνες θα δει κανείς σίγουρα το καλοκαίρι στα ανθισμένα γαϊδουράγκαθα… ώσπου να χαθούν τελείως οι βομβίνοι κάπου στις αρχές του Αυγούστου, εποχή που διαλύετε η αποικία και οι συζευγμένες νεαρές βασίλισσες θα κρυφτούν στην γη σε κατάσταση διάπαυσης περιμένοντας να περάσει η ζέστη και να έρθει ο βροχερός φθινόπωρος.

Είναι ξεκάθαρο ότι έχουμε δύο διαφορετικούς βιολογικούς κύκλους του Bombus terrestris στην χώρα μας. Τον «συνηθισμένο» όπου το έντομο δεν δραστηριοποιείτε το χειμώνα (χειμερινή διάπαυση) αλλά από την αρχή της άνοιξης έως τα μέσα του καλοκαιριού και αυτόν που περιέγραψα πιο πάνω. Δηλαδή των παραλίων της Μεσογείου, όπου ο «δροσερός» χειμώνας και οι υγρασία από την θάλασσα βοηθά το έντομο να δραστηριοποιείτε αρκετά διαφορετικά. Υποπτεύομαι ότι στις πολύ ζεστές περιοχές της χώρας μας, και μάλλον όχι τις παραθαλάσσιες, θα υπάρχει και ένας τρίτος βιολογικός κύκλος όπου το έντομο θα είναι σε διαρκή δραστηριότητα από το φθινόπωρο έως την άνοιξη, αλλά καθόλου το καλοκαίρι.

Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Μελισσοκομίας – Σηροτροφίας

2010-10-04T14:22:00.006+03:00

Η ιστοσελίδα της Ελληνικής Επιστημονικής Εταιρείας Μελισσοκομίας – Σηροτροφίας είναι στον αέρα εδώ...

http://www.hssas.gr

νομίζω ότι όλοι πρέπει να την βάλουμε στα "Αγαπημένα" μας!!!

Καλά τώρα, είναι δυνατόν…. πετάνε και οι βομβίνοι;!;!;!

2010-09-01T11:18:00.008+03:00

Η επιστήμη λέει πως είναι αδύνατον με το σώμα και τα φτερά που έχει ένας βομβίνος να πετάξει. Οι βομβίνοι όμως δεν έχουν τόσες γνώσεις και έτσι αγνοούν το τι λέει η επιστήμη και κατά επακόλουθο πετάνε!!! Τι σου κάνει η άγνοια της επιστήμης!!!

Η αλήθεια είναι πως τόσους χιλιάδες βομβίνους που έχω δει… όλοι τους πετούσαν, άρα κάτι πρέπει να γίνει και να τους ενημερώσουμε ότι είναι ενάντια της επιστήμης να πετάνε!!!

Η ιστορία έχει ως εξής… μηχανικοί, που ειδικεύονται στην αεροπλοΐα, μελετώντας διάφορα αεροδυναμικά σχέδια κατά τις πρώτες δεκαετίες της ιστορίας των αεροπλάνων δεν μπορούσαν να εξηγήσουν πως είναι δυνατόν ένας βομβίνος να μπορεί να πετάει. Όλες τους οι μελέτες τους έλεγαν πως είναι αδύνατον κάτι τέτοιο να συμβαίνει… να όμως που έβλεπαν τους βομβίνους να πετάνε αμέριμνοι από λουλούδι σε λουλούδι και τους ερχότανε να τρελαθούν που δεν τους έβγαναν τα μαθηματικά για να το εξηγήσουν και η αεροδυναμική επέμενε να λέει πως είναι αδύνατον να πετάνε!!!

Η πραγματική μελέτη του θέματος όμως, όπως από φυσιολόγους εντομολόγους, ανέδειξε ότι αυτό που βλέπουμε δεν είναι θαύμα… απλά ήθελε μια λίγο διαφορετική προσέγγιση… και για να μην γίνομαι κουραστικός και χαλάσω μια τόσο ενδιαφέρουσα ιστορία να πως πετάνε…

Οι βομβίνοι έχουν όπως όλες οι μέλισσες τέσσερα φτερά, τα οποία κατά την πτήση δημιουργούν ένα ισχυρό ζευγάρι φτερών με ευελιξία και ιδανική ελαστικότητα για τη δημιουργία δυνατού ρεύματος αέρος που τους ανυψώνει. Το πέταμα τους απαιτεί θα λέγαμε πολύ ενέργεια, που οι μυς στο θώρακα τους καταναλώνουν για να παράγουν μηχανική ενέργεια δίνοντας κίνηση στα φτερά. Η κίνηση στους μυς είναι τόσο γρήγορη που παράγεται ο χαρακτηριστικός βόμβος (από τους μυς και όχι από τα φτερά όπως νομίζουν οι περισσότεροι) και τα φτερά κάνουν τουλάχιστον 130 κύκλους το δευτερόλεπτο!!! Άρα πρέπει να φανταστούμε τους θωρακικούς μυς ως τις «μηχανές»… και είναι μεγάλες μηχανές που όταν κάνει κρύο πρέπει να ζεσταθούν πρώτα. Έτσι πριν «απογειωθεί» ένας βομβίνος ζεσταίνει τους μυς του στους 30 βαθμούς Κελσίου, κάτι που αναλόγως την εξωτερική θερμοκρασία μπορεί να διαρκέσει από λίγα δευτερόλεπτα έως και 15 λεπτά.

Μιας και βρεθεί ο βομβίνος στον αέρα η όλη «αεροδυναμική» του συμπεριφορά αλλάζει… με λίγα λόγια μπορεί και πετάει όπως θέλει… πολύ αργά όταν ψάχνει για κάτι ή σχετικά γρήγορα έως και 16 χιλιόμετρα την ώρα όταν βιάζεται. Δηλαδή αλλιώς αντιδρά κάτι σε κίνηση και αλλιώς σε στάση… για να το καταλάβουμε όλοι είναι κάτι σαν το ποδήλατο, όταν είναι σταματημένο αναρωτιέσαι πως είναι δυνατόν και δουλεύει.

Οπότε μπορεί οι βομβίνοι να μην έχουν πτυχία… ξέρουν όμως να πετούν!!!

Φωτογράφηση και «εσφαλμένη πληροφόρηση»

2010-06-25T01:17:00.005+03:00

Κατά διαστήματα κάνω αναζητήσεις στο internet για κάτι νέο σχετικά με τους βομβίνους. Όπως είναι φυσικό πρώτα ψάχνω να δω τι έχει «ανεβαστεί» στη γλώσσα μας και όλο και κάτι θα βρω. Συνήθως ανακαλύπτω φωτογραφίες από διάφορα μέρη της χώρας μας που απεικονίζουν έντομα σε λουλούδια και κατά τα λεγόμενα των καλλιτεχνών είναι βομβίνοι! Οι περισσότεροι είναι σωστοί στην αναγνώριση τους και είναι φυσικό κάποια έντομα να μην είναι βομβίνοι οπότε ενημερώνω τον καλλιτέχνη περί αυτού με σχετική διόρθωση προς το σωστό έντομο. Αυτό με τη φωτογράφηση τελικά είναι κάτι καλό, γιατί όλοι σήμερα έχουν μια ψηφιακή φωτογραφική μηχανή με την οποία πειραματίζονται ανέξοδα και αναγκάζονται να παρατηρούν πράγματα που πριν δεν τα υπολόγιζαν/γνώριζαν καν… όπως το ότι οι μέλισσες πάνε στα λουλούδια!!! Αφορμή όμως για τη σημερινή μου ανάρτηση είναι το εξής αποτέλεσμα μιας νέας σχετικής αναζήτησης μου πριν από λίγο…

http://www.viopikilotita.uoi.gr/zoas.php?id=16

όπου βέβαια δεν μας δείχνουν ένα βομβίνο αλλά μια ξυλοκόπα (μονήρη μέλισσα). Τη σελίδα αυτή την είχα ξαναδεί και στον υπεύθυνο είχα στείλει ένα email πριν πολλούς μήνες… θα έχει κάπου 2 χρόνια, ότι έχουν κάνει λάθος και περίμενα να διορθώσουν το πεδίο της σελίδας τους με το όνομα του εντόμου… καλά κρασιά! Θα πει ο καθένας μας μπορεί να κάνει λάθος, σωστά αλλά θα περίμενα οι υπεύθυνοι σε ένα πρόγραμμα που χρηματοδοτήθηκε με 75.000 Ευρώ να διορθώνουν τα τυχών λάθη που τους έχουν επισημανθεί! Για όσους με γνωρίζουν, ξέρουν ότι δεν είναι του τύπου μου οι κατινιές αλλά και 75.000 Ευρώ… δεν σχολιάζω άλλο.

Θα σταθώ όμως στο θέμα της φωτογράφησης γενικότερα. Όπως έγραψα και πιο πάνω η φωτογράφηση είναι κάτι καλό και επιπλέον μπορεί να προσφέρει αρκετό υλικό ως προς τι μπορεί να συμβαίνει σε μια περιοχή. Οι φωτογραφίες αποκτούν ιδιαίτερη αξία όταν περιέχουν πληροφορίες όπως ημερομηνία, περιοχή, είδος τοποθεσίας κλπ. Για παράδειγμα θα με ενδιέφερε πολύ να δω φωτογραφία βομβίνου από το κάμπο της Ημαθίας. Οπότε παροτρύνω όσους βγάζουν φωτογραφίες εντόμων, φυτών κλπ να κρατούν και κάποιες ελάχιστες σημειώσεις που να τις δημοσιεύουν όταν αναρτούν τις φώτο.

Τα κορίτσια κάνουν βόλτες…

2010-05-27T23:40:00.001+03:00

Τις προάλλες το απόγευμα πήγα να δω κάτι μελίσσια που έχω στο κάμπο, κοντά στο Μεσοχώρι Φλώρινας. Ήταν ένα ζεστό απόγευμα σε αντίθεση με τις κρύες και βροχερές μέρες που είχαν προηγηθεί. Από βλάστηση, αν και είχε σακατευτεί η ακακία, υπήρχαν αρκετά αγριολούλουδα. Πριν φύγω… κατά τις 19:45, άρχισα να ακούω τους αγαπημένους μου ήχους… βομβιτά!! Δίπλα μου σε ανθισμένη Anchusa spp. «βοσκούσαν» δύο βασίλισσες και μία εργάτρια.

Anchusa spp.

Οι βασίλισσες, η μία ήταν σίγουρα Bombus (Thoracobombus) zonatus και η άλλη το πιο πιθανόν Bombus (Thoracobombus) armeniacus (ιδιαίτερα σπάνιο είδος και κρίμα που δεν είχα φωτογραφική μαζί μου). Δεν διέκρινα σημάδια από γύρη στα πόδια τους, κάτι που δηλώνει ότι δεν έχουν κάνει ακόμα φωλιά ή τώρα την άρχισαν και δεν έχουν ακόμα γόνο να θρέψουν (το πιο πιθανό είναι το δεύτερο σενάριο). Γενικά οι βασίλισσες στα πρώτα στάδια της φωλιάς τους κλωσάνε συνέχεια τα αυγά και μετέπειτα γόνο τους. Θα πετάξουν για να μαζέψουν λίγο τροφή για το γόνο τους και για να τραφούνε οι ίδιες το πρωί όταν αρχίζει να ζεστάνει η μέρα και μετά ξανά αργά το απόγευμα, αλλά για πολύ λίγο διάστημα κάθε φορά. Για αυτό το λόγο βασίλισσες κάποιων ειδών παρατηρούνται σπάνια.

Bombus zonatus - εργάτρια

(Φώτο: G. Holmstrom) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

Bombus armeniacus - εργάτρια

(Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

Η εργάτρια ήταν μια μικρόσωμη Bombus (Megabombus) argillaceus. Οι πρώτες εργάτριες που θα εμφανιστούν από κάθε φωλιά είναι γενικά και οι πιο μικρόσωμες… λόγο δίαιτας, ενώ οι επόμενες τρέφονται καλύτερα και είναι πιο μεγάλες. Το είδος B. argillaceus είναι αρκετά κοινό στην χώρα μας και οι βασίλισσες του από τις πρώτες που θα εμφανιστούν μετά το χειμώνα… για αυτό και υπήρχαν εργάτριες έξω. Σε λίγο εμφανίστηκε και μια βασίλισσα B. αrgillaceus με εμφανή τα σημάδια από την γύρη στα πίσω της πόδια. Η όλη βόλτα των βασιλισσών κράτησε περίπου τριάντα λεπτά… είπαμε οι «κυρίες» βγαίνουν για λίγο και γενικά πάνε νωρίς στο σπίτι!!!

Bombus argillaceus - εργάτρια

(Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

Ονοματολογία και ταξινομική

2010-03-10T09:47:00.001+02:00

Το είδα αυτό το θέμα σε ένα φόρουμ και σκέφτηκα ότι θα είναι χρήσιμο να αναφερθεί και εδώ. Πρόκειται για την επιστημονική ονοματολογία που χρησιμοποιείται παγκόσμια, ώστε να γράφουμε σωστότερα τα ονόματα των οργανισμών και να μην μπερδευόμαστε με τα διάφορα κοινά ονόματα που χρησιμοποιούνται ανά περιοχή (πολλές φορές εσφαλμένα).

Βασικά, σχεδόν όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί (που χωρίζονται παραδοσιακά σε πέντε βασίλεια: Μονήρη - Πρώτιστα - Μύκητες - Φυτά - Ζώα) έχουν κοινά ονόματα, δηλαδή ονόματα της καθημερινής απλής γλώσσας τα οποία συνήθως όχι μόνο διαφέρουν από χώρα σε χώρα, αλλά διαφέρουν ακόμα και από περιοχή σε περιοχή, ή αναφέρονται σε μία ομάδα ειδών που έχουν κοινά χαρακτηριστικά χωρίς όμως να τα διαχωρίζουν. Παράδειγμα ενός κοινού ονόματος είναι η λέξη «μέλισσα». Κάποιος μπορεί να πει ότι είδε μια μέλισσα και να εννοεί ένα βομβίνο και αυτός που τον ακούει να νομίζει ότι μιλάει για την μέλισσα που παράγει το μέλι και ένας τρίτος που δεν ξέρει καλά ελληνικά να φαντάζεται μια σφήκα. Τέτοια προβλήματα αντιμετώπιζαν σε μεγάλο βαθμό οι πρώτοι εξερευνητές βιολόγοι με τα γραπτά τους… έτσι το 1735, προτάθηκε η διώνυμη ονοματολογία (binomial nomenclature) από τον Σουηδό βοτανολόγο Κάρολο Λινναίο (Carl Nilsson Linnaeus) με το έργο του Systema Naturae… που ισχύει σε όλο τον κόσμο και αποτελεί τον επίσημο τρόπο ονομασίας των ειδών (δηλαδή αυτή με τη πλάγια λατινική γραφή). Το κύριο σύστημα ταξινόμησης ονομάζεται σήμερα ταξινομία του Λινναίου, και η ονοματοδοσία των οργανισμών κατευθύνεται από διεθνείς συμφωνίες όπως είναι π.χ. η International Code of Botanical Nomenclature (ICBN) και η International Code of Zoological Nomenclature (ICZN).

Με το σύστημα ταξινομίας του Λινναίου η επιστημονική ονομασία ενός είδους, που είναι η ίδια παντού, αποτελείται από δύο λέξεις και είναι πάντα γραμμένη σε πλάγια γραφή (italics) ή είναι υπογραμμισμένη (κυρίως σε χειρόγραφα κείμενα).

Παράδειγμα η μέλισσα που παράγει μέλι…

Συστηματική ταξινόμηση

Βασίλειο: Ζώα (Animalia)

Φύλο: Αρθρόποδα(Arthropoda)

Ομοταξία: Έντομα (Insekta)

Τάξη: Υμενόπτερα (Hymenoptera)

Οικογένεια: Apidae

Γένος: Apis

Είδος: mellifera

Διώνυμη ονομασία:

Apis mellifera Linnaeus 1758

Η πρώτη λέξη αποτελεί την ονομασία του γένους και γράφεται πάντα με κεφαλαίο το πρώτο γράμμα ενώ η δεύτερη αποτελεί το ειδικό επίθετο ή ειδικό όνομα και γράφεται πάντα με μικρά. Αυτή η λέξη μπορεί να περιγράφει τον εν λόγω οργανισμό (π.χ. Apis mellifera... η μέλισσα που μέλι φέρνει), να αποκαλύπτει την περιοχή όπου ζει ή όπου ανακαλύφθηκε, να περιέχει το όνομα αυτού που το περιέγραψε για πρώτη φορά και άλλα πολλά. Συμαντικό είναι το όνομα του γένους ακόμα και όταν γράφεται μόνο του, να γράφεται με κεφαλαίο το πρώτο γράμμα και σε πλάγια γραφή. Να θυμάστε ότι οι δύο λέξεις μαζί αποτελούν το όνομα του είδους.

Όταν ένα είδος έχει υποκατηγορίες, δηλαδή υποείδη, τότε το κάθε υποείδος περιγράφεται με τρεις λέξεις: οι δύο πρώτες περιγράφουν το είδος (όπως παραπάνω) ενώ η τρίτη αποτελεί το υποειδικό επίθετο π.χ.: Apis mellifera cecropia Kiesenwetter 1860, που είναι η πιο διαδεδομένη Ελληνική φυλή μελισών (η οποία πήρε το όνομά της από τον ομώνυμο βασιλιά της Πελλοπονήσου). Στη βοτανική ο τρόπος γραφής των υποειδών (ή ποικιλιών όπως αναφέρεται συχνά) είναι λίγο διαφορετικός (π.χ. Sambucus nigra subsp. nigra και Sambucus nigra subsp. canadensis).

Στην βαθμίδα ταξινόμησης, συναντάμε μερικές φορές ονόματα ακόμα αναλυτικότερα, πέρα από το υποείδος ως «μορφή» με τις λέξεις form, var., type, morph κλπ. Μερικές φορές πέρα από τα πιο πάνω, για να προσδιοριστεί ένας πληθυσμός παίρνει το όνομα της περιοχής, αν και επιστημονικά δεν είναι αποδεκτό.

Στα επιστημονικά κείμενα, το όνομα του είδους ακολουθείται από το όνομα εκείνου που πρώτος δημοσίευσε την ταξινόμησή του είδους και το έτος. Έτσι το Apis mellifera Linnaeus 1758 δηλώνει ότι ο Linnaeus είναι αυτός που δημοσίευσε πρώτος το όνομα Apis mellifera για την μέλισσα το 1758. Πολλές φορές αντί να γράφεται ολόκληρο το όνομα του συγγραφέα, όπως στην περίπτωση του Linnaeus, γράφεται μονάχα το αρχικό του π.χ. Apis mellifera L..

Αρκετές φορές ένα είδος το συναντάμε με διαφορετική επιστημονική ονομασία (συνώνυμο) ή οποία μπορεί να έχει δοθεί παλαιότερα και έχει αλλάξει ή έχει δοθεί λανθασμένα. Σε κάθε περίπτωση μόνο ένα είναι το σωστό και αποδεκτό επιστημονικό όνομα του είδους και είναι συνήθως αυτό που δημοσιεύθηκε πιο πρόσφατα μετά από αναθεώρηση δεδομένων. Π.χ. το όνομα της βαρρόα που βλέπουμε να παρασιτεί τις μέλισσες μας σήμερα είναι το Varroa destructor Anderson & Trueman 2000, αντί το λανθασμένο V. jacobsoni Oudemans 1904 που χρησιμοποιούσαμε ως πριν λίγα χρόνια και που στην ουσία είναι άλλο είδος βαρρόα.

Όταν στο κείμενο έχει αναφερθεί ήδη το γένος ενός είδους ή είναι τόσο κοινό που είναι ευρέως γνωστό, τότε μπορούμε να μην το γράφουμε ξανά ολόκληρό, αλλά εν συντομία… δηλαδή το γνωστό μας βακτήριο Escherichia coli μπορεί να γραφτεί και είναι πιο απλά ως E. coli.

Η συντομογραφία «sp.» (χωρίς πλάγια γραφή) χρησιμοποιείτε όταν το ακριβές όνομα του είδους δεν έχει καθοριστεί ή δεν χρειάζεται να το καθορίσουμε γιατί αναφερόμαστε στο γένος γενικότερα. Π.χ. Τα είδη των βομβίνων Bombus sp. στην Ελλάδα το 2009 ήταν 33.

Πληροφορίες για Βομβίνους. ΙΙ. Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία - Άρθρα & Πτυχιακές

2010-02-21T13:38:00.004+02:00

Εισαγωγή

Από το 1995 που ασχολούμαι συστηματικά με τους βομβίνους, έχω καταφέρει να συγκεντρώσω ένα σημαντικό πλήθος από βιβλιογραφικές πηγές που σχετίζονται με τα ενδιαφέροντα μου. Ιδιαίτερο τμήμα από την βιβλιογραφία αυτή έχει να κάνει με τους βομβίνους στην χώρα μας και νομίζω ότι έχω πλέον στην βιβλιοθήκη μου σχεδόν όλα όσα έχουν δημοσιευθεί. Θεωρώ σκόπιμο να αναρτήσω στο blog μια κατάσταση με την γνωστή σε εμένα Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία σχετικά με τους βομβίνους, εκπληρώνοντας με αυτό τον τρόπο και έναν από τους βασικούς σκοπούς ύπαρξης αυτού του bog.

Η μεθοδολογία παρουσίασης βιβλιογραφικών πηγών

Η βιβλιογραφία που είναι αναρτημένη παρακάτω είναι η γραμμένη στην Ελληνική γλώσσα και μπορεί να αναφερθεί ως βιβλιογραφική πηγή. Η μορφή της κατάστασης είναι όπως ορίζεται η παρουσίαση της βιβλιογραφίας σε δημοσιευμένες εργασίες (δηλαδή κατά αλφαβητική σειρά, ο συγγραφέας, το έτος δημοσίευσης, ο τίτλος του άρθρου, το όνομα του περιοδικού, ο τόμος και οι σελίδες αυτού). Θέλω να τονίσω ότι δεν μπορεί να θεωρείται πλήρες η κατάσταση της βιβλιογραφίας και εάν κάποιος γνωρίζει για δημοσιεύσεις που δεν αναφέρονται παρακαλώ πολύ να με ενημερώσει ώστε να διατηρείται ενήμερη η κατάσταση. Στη κατάσταση αναγράφονται δημοσιευμένα άρθρα σε περιοδικά και πρακτικά συνεδρίων καθώς και πτυχιακές εργασίες σε Α.Τ.Ε.Ι. και Α.Ε.Ι. της χώρας μας. Ειδικά για τις πτυχιακές θα παρακαλούσα όσοι γνωρίζεται για σχετικές πτυχιακές να με ενημερώσετε γιατί είναι δύσκολο να τις γνωρίζω.

Δημοσιευμένα άρθρα

Αναγνωστόπουλος, Ι.Θ. 1996. Οι βομβίνοι της Ελλάδας, συμπεράσματα από τον πρώτο χρόνο βιογεωγραφικής έρευνας. Μελισσοκομική Επιθεώρηση 10(3):122-123, Η Νέα Οικολογία 138:55, Γεωργία-Κτηνοτροφία 1996(3):28, Η Φύση 73:8-9, Γεωτεχνική Ενημέρωση 92:34-35. (Apicultural Abstracts 1147/98)

Αναγνωστόπουλος, Ι.Θ. 1997. Οι βομβίνοι πειρατές των... κυψελών. Μελισσοκομική Επιθεώρηση 11(3):141-142. (Apicultural Abstracts 1146/98).

Αναγνωστόπουλος, Ι.Θ. 1997. Κατάλογος με τα είδη βομβίνων για τον Ελλαδικό χώρο. Μελισσοκομική Επιθεώρηση 11(11):517-518.

Αναγνωστόπουλος, Ι.Θ. 1999. Καταγραφή βομβίνων (Hymenortera, Apidae) στον Ελλαδικό χώρο: πρώτη κατάσταση των ειδών. Πρακτικά 7ο Πανελλήνιο Εντομολογικό Συνέδριο, Καβάλα 21-24/10/1997. Εντομολογική Εταιρεία Ελλάδος, Θεσσαλονίκη, σελίδες 117-124.

Ανώνυμο. 1995. Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Μελισσοκομική Επιθεώρηση 9(7-8):256.

Δήμου, Μ., Ταραζά, Σ. και Α. Θρασυβούλου. 2005. Παρατηρήσεις στη συμπεριφορά των βομβίνων σε θερμοκήπιο. Αγροτική Έρευνα 28(2):19-24.

Θρασυβούλου, Α. 1997. Εκτροφή βομβίνων μια δυναμική απασχόληση. Μελισσοκομική Επιθεώρηση 11(1):29-34.

Καραχάλιος, Σ. 1999. Εκτροφή βομβίνων στην Κρήτη. Μελισσοκομική Επιθεώρηση 13(9):368-371.

Χαραντώνης, Δ. 2006. Οι βομβίνοι στη δενδροκομία. Γεωργία-Κτηνοτροφία 2006(2):51-57.

Χατζήνα, Φ. 1997. Περί… εκτροφής βομβίνων ο λόγος. Μελισσοκομική Επιθεώρηση 11(5):247-248.

Διατριβές και Πτυχιακές Εργασίες

Αναγνωστόπουλος, Ι.Θ. 1996. Η συστηματική κατάταξη ορισμένων θηλυκών βομβίνων (Hymenoptera: Apidae) του γένους Bombus Latreille. Πτυχιακή Διατριβή για ΔΙ.Κ.Α.Τ.Σ.Α.. Τμήμα Γεωπονίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Φλώρινα, 57 σελίδες.

Δήμου, Μ. και Σ. Ταραζά. 1999. Επικονίαση φράουλας και συμπεριφορά βομβίνων στο θερμοκήπιο. Πτυχιακή Διατριβή Τμήμα Γεωπονίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη.

Κολινδρούμης, Ν. και Ν. Ουζούνης. 1995. Προσπάθεια εκτροφής βομβίνων υπό τεχνητές συνθήκες στην Ελλάδα. Πτυχιακή Διατριβή Τμήμα Γεωπονίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη, 41 σελίδες.

Ντάσιου, Ε. 2006. Έρευνα των βομβίνων στο νομό Φθιώτιδας. Πτυχιακή Εργασία. Σ.Τε.Γ., Τμ. Ζωικής Παρ., Α.Τ.Ε.Ι. Δυτικής Μακεδονίας, Φλώρινα, 50 σελίδες.

Η βομβινο - πανίδα της Ελλάδας. IΙ.

2010-02-15T01:12:00.001+02:00

Το 2009 ήτανε τελικά αρκετά παραγωγικό όσο αφορά επιστημονικές δημοσιεύσεις σχετικά με την βομβινοπανίδα της χώρας μας. Από τις παρακάτω δύο δημοσιεύσεις προστέθηκαν στα γνωστά ως τώρα είδη βομβίνων, πέντε νέα, δηλαδή προκύπτουν συνολικά 33 είδη Bombus για την Ελλάδα. Όλες οι πληροφορίες σχετικά με τις νέες καταγραφές βομβίνων παρουσιάζονται αναλυτικά στα παρακάτω άρθρα:

Anagnostopoulos, I. Th. 2009. New records of bumble bees from the Northwestern mountainous region of Greece (Hymenoptera, Apidae). Entomofauna 30: 445-449.

(σημ. όσοι ενδιαφέρονται για φωτοτυπία του άρθρου αυτού μπορούν να μου το ζητήσουν με e-mail ή να το παραγγέλλουν ως pdf από το Entomofauna.)

Anagnostopoulos, I. Th. 2009. New Balkan records of Bombus subterraneus (Linnaeus, 1758) and Bombus cryptarum (Fabricius, 1775) from Greece. Entomologia Hellenica 18:56-61.

(σημ. εάν πατήστε πάνω στο τίτλο θα δείτε ολόκληρο το άρθρο σε pdf από το site της Εντομολογικής Εταιρείας Ελλάδος)

Χρόνια Πολλά!!

2010-01-08T22:29:00.000+02:00

Το νέο έτος 2010 να μας φέρει υγεία, οικογενειακή και προσωπική ευτυχία

Χρόνια πολλά σε όλους!!!

Eπίσκεψη στο Ινστιτούτο Μελισσοκομίας στο Άγιο Μάμα

2009-12-16T10:36:00.001+02:00

Πρόσφατα, σε ένα ταξίδι μου στην Χαλκιδική κατάφερα επιτέλους να πραγματοποιήσω μια επίσκεψη στο Ινστιτούτο Μελισσοκομίας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε) στο Άγιο Μάμα. Δεκάδες ήταν οι φορές που είχα περάσει από εκεί κοντά… αλλά πότε η ώρα περασμένη , πότε αργία… δεν βόλευε τελικά.

Το Ινστιτούτο Μελισσοκομίας (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Το Ινστιτούτο Μελισσοκομίας αποτελεί ένα όνειρο των μελισσοκομικών μας πατέρων που πραγματοποιήθηκε. Αν και οι κτιριακές του εγκαταστάσεις αποπερατώθηκαν το 1994 αυτό άρχισε να λειτουργεί ουσιαστικά από την 1η Ιουλίου του 2000. Από τότε έχει επιδείξει αξιόλογο έργο από το οποίο έχουν προκύψει πολλές δημοσιεύσεις και ανακοινώσεις.

Ξενάγηση στους χώρους του Ινστιτούτου μου έκανε μια «φίλη από τα παλιά»… η βιολόγος Δρ. Φανή Χανζήνα που εκτός από εντεταλμένη ερευνήτρια εκτελεί και τα καθήκοντα της Διευθύντριας του Ινστιτούτου. Είδα τα διάφορα εργαστήρια αλλά εντύπωση μου έκανε το λιγοστό προσωπικό… μόλις 5 άτομα από τα οποία στην έρευνα να πω 3;;; Με τι να πρωτοπιαστούν; Ωραία τα κτήρια και τα μηχανήματα αλλά… η στελέχωση με ικανό αριθμό επιστημόνων διαφόρων ειδικοτήτων στο άμεσο μέλλον κρίνεται αναγκαία… πως αλλιώς θα υπάρξει ουσιαστική ερευνητική δραστηριότητα στο τομέα της Ελληνικής Μελισσοκομίας; Αν και κατά καιρούς το ανθρώπινο δυναμικό ενισχύεται από «συνεργάτες» διαφόρων μορφών …

νομίζω ότι όπως «τρέχανε» οι πατέρες μας για την ίδρυση του, έτσι πρέπει να τρέξουμε τώρα και εμείς για την άρτια στελέχωση του!!!

Όπως μου εξηγήθηκε, ανάμεσα στους στόχους του Ινστιτούτου είναι η παραγωγή γνώσης από τη βασική και εφαρμοσμένη μελισσοκομική έρευνα, η προσφορά ενημέρωσης και επιστημονικής στήριξης στον μελισσοκομικό κόσμο, καθώς και η εύρεση λύσεων σε ότι αφορά τη μέλισσα και τα προϊόντα της.

Κυψέλες με συσκευές καταμέτρησης της δραστηριότητας πτήσης των μελισσών (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Από το ερευνητικό έργο του Ινστιτούτο Μελισσοκομίας, ξεχώρισα τα εξής (σχετικά συναφή με το blog):

Μελέτη της γενετικής δομής των πληθυσμών μελισσών στην Ελλάδα.
Μελέτη και καταγραφή της μελισσοκομικής χλωρίδας της Πελοποννήσου.
Μελέτη της επίδρασης των γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών, των φυτοπροστατευτικών σκευασμάτων και των ατμοσφαιρικών ρύπων στις μέλισσες.
Βιοποικιλότητα μελισσών – επικονιαστών.

Τεχνητές φωλιές για μοναχικές μέλισσες - επικονιαστές

(Φώτο: Βομβίνοι gr)

Link για το Ινστιτούτο δεν βρήκα οπότε παραθέτω τα εξής στοιχεία επικοινωνίας:

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε) (στο Άγιο Μάμα)

ΝΕΑ ΜΟΥΔΑΝΙΑ Χαλκιδικής, Τ.Κ. 63200
Τηλ: 2373091297
Fax: 2373091676
e-mail: apicinst@instmelissocomias.gr

Λεβάντα... για τα αγόρια

2009-09-03T11:57:00.002+03:00

Πριν το 15αύγουστο έκανα μια βόλτα στην πόλη. Σε ένα μικρό πάρκο υπήρχε μια ανθισμένη μπορντούρα με λεβάντα (ιθαγενές φυτό της Μεσογείου του γένους Lavandula). Συνήθως τις κουρεύουν τακτικά αυτές τις μπορντούρες και σπάνια τις συναντά κανείς με πλούσια και πλήρη άνθηση. Είναι ένα σχετικά φτηνό και εύκολο φυτό και την εποχή που ανθίζει είναι αρκετά σημαντικό για τις μέλισσες. Έχω προτείνει σε αρκετούς φίλους να κρατάνε στους κήπους τους κάποια μικρά τμήματα με το φυτό αυτό και εννοείται χωρίς να το κουρεύουν.

Ανθισμένη λεβάντα (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Στη λεβάντα του πάρκου παρατήρησα πολλούς αρσενικούς βομβίνους του είδους Bombus niveatus ssp. vorticosus. Τα αρσενικά του είδους B. niveatus είναι χαρακτηριστικά και έχουν πολύ μεγάλα μάτια και μακριές κεραίες και την συγκεκριμένη ώρα (περίπου 12 το μεσημέρι) αναζητούσαν τροφή για να αναπληρώσουν την χαμένη ενέργεια τους από την πρωινή τους αναζήτηση θηλυκών!!!

Bombus niveatus ssp. vorticosus - αρσενικά σε λεβάντα (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Στο είδος B. niveatus έχουν αναγνωριστεί δύο υποείδη, το ssp. vorticosus που απαντάτε στην χώρα μας και έως πριν ορισμένα χρόνια αποτελούσε ανεξάρτητο είδος και το ssp. niveatus που το συναντάμε στην ανατολή (π.χ. Τουρκία).

Καταγραφές του Bombus niveatus ssp. vorticosus [P. Rasmont, πηγή: Atlas Hymenoptera]

Η βασική διαφορά στα δύο υποείδη είναι στο χρωματισμό τους… ο «δικός μας» ssp. vorticosus έχει κιτρινωπές λουρίδες ενώ ο «άλλος» άσπρες.

Bombus niveatus ssp. niveatus - αρσενικό (Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

Στα όρη και στον κάμπο…

2009-06-26T12:41:00.007+03:00

Την προηγούμενη εβδομάδα είχα την τιμή να έχω για παρέα στις αναζητήσεις μου τον διακεκριμένο βοτανολόγο και ειδικό στους βομβίνους Καθ. Dr. Andreas Bertsch, του Philipps - University Marburg, Γερμανία.

Καθ. Dr. Andreas Bertsch (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Ως πρώτο στόχο είχαμε θέση τον εντοπισμό κάποιον πανέμορφων βασιλισσών βομβίνων, όπως π.χ. του Bombus laesus από το κάμπο...

Bombus laesus - βασίλισσα (Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

και του Bombus mesomelas από τα ψηλά βουνά.

Bombus mesomelas - βασίλισσα (Φώτο: A. Bertsch)

Bombus mesomelas - βασίλισσα (Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

Οι «εκδρομές» μας ξεκινούσαν τα χαράματα και τις περισσότερες φορές επιστρέφαμε αργά το απόγευμα κατά το σούρουπο, ξεκινούσαμε από τα 580m και ανεβαίναμε ως τα 2200m σχεδόν κάθε μέρα. Ανεβήκαμε τα βουνά Καϊμακτσαλάν (Βόρας) και Πινερίτσα (Βαρνούντας) και διασχίσαμε όλο το κάμπο της Φλώρινας που βρίσκεται ανάμεσα στα δυο αυτά βουνά. Μετά από περπάτημα πολλών χιλιομέτρων καταφέραμε να εντοπίσουμε στα 2100m, 2 εργάτριες Bombus mesomelas (τις οποίες συλλέξαμε για το αρχείο) και μια βασίλισσα (η οποία μόνο παρατηρήθηκε στο πεδίο). Επίσης στο κάμπο, στα 610m συλλέξαμε τις μόνες μέλισσες Bombus laesus που εντοπίσαμε (2 εργάτριες), οι οποίες έφυγαν στη Γερμανία για αποκωδικοποίηση του γενετικού τους κώδικα.

Πινερίτσα: θέα από τα 2100m προς τη λίμνη Μικρή Πρέσπα (διακρίνεται τμήμα της) (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Δεύτερος στόχος ήταν ο εντοπισμός του φυτού Vaccinium myrtillus που αποτελεί κύρια τροφή των βασιλισσών του Bombus cryptarum την άνοιξη. Είχαμε μια γραπτή αναφορά για το φυτό αυτό από την εξόρμηση του Dr. W.F Reinig στην ίδια περιοχή στις 3.VI.1965 [πηγή: Rasmont, P. 1984. Les bourdons du genre Bombus Latreille sensu stricto en Europe Occidentale et Centrale (Hymenoptera, Apidae). Spixiana 7: 135-160].

Το φυτό Vaccinium myrtillus εντοπίστηκε να φύεται σε εκτεταμένη έκταση πάνω από τα δάση οξιάς, στη ζώνη άνω των 2050m. Πρόκειται για ένα χαμηλό πυκνό φυτό, περίπου 50 cm, που εκ πρώτης όψεως μοιάζει με «φλοκάτη» στρωμένη πάνω στη κορυφή του βουνού!!!

Vaccinium myrtillus (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Ήμασταν τυχεροί και βρήκαμε και κάποια Vaccinium myrtillus ανθισμένα. Το λουλούδι τους μοιάζει με καμπανούλα και προστατεύει το νέκταρ από τις βροχές οπότε μπορούν να το επισκέπτονται οι βομβίνοι με κρύο (π.χ. 5 ο C), αέρα και βροχή.

Άνθος Vaccinium myrtillus (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Τώρα που εντοπίσαμε το φυτό, του χρόνου το Μάιο θα ξαναεπισκεφθώ την περιοχή μπας και βρεθούν σε αυτό βασίλισσες Bombus cryptarum, μιας και οι συλλογές βασιλισσών που έγιναν φέτος την άνοιξη στο Κρόκο, μετά την αναγνώριση τους στο εργαστήριο ήταν τελικά όλες Bombus lucorum.

30 χρόνια Εντομολογική Εταιρεία Ελλάδος

2009-05-13T11:20:00.001+03:00

Φέτος συμπληρώνει 30 χρόνια δραστηριότητα η Εντομολογική Εταιρεία Ελλάδος (Ε.Ε.Ε.) (έτος ίδρυσης το 1979).

Σκοπός της Ε.Ε.Ε. είναι η προαγωγή της Επιστήμης της Εντομολογίας. Ειδικότερα η Ε.E.E. ενδιαφέρεται και φροντίζει για την ανάπτυξη της εντομολογίας στην Ελλάδα, την διεύρυνση και διάδοση των γνώσεων που αναφέρονται στην ύπαρξη, διασπορά, οικολογία, φυσιολογία, ηθολογία και γενικά στην ζωή εντόμων και ακάρεων και λοιπών αρθροπόδων και κυρίως αυτών που είναι βλαβερά στα φυτά, τα ζώα, τα γεωργικά προϊόντα και τους ανθρώπους. Επίσης ενδιαφέρεται για την μελέτη των ωφελίμων και παραγωγικών εντόμων, των εχθρών και ασθενειών αυτών, καθώς και για την προστασία του περιβάλλοντος από την μη ορθολογική χρήση κάθε φύσεως μέσων, εντομοκτόνων και άλλων χημικών ουσιών.

Η Ε.Ε.Ε. έχει διοργανώσει έως τώρα 12 πετυχημένα Πανελλήνια Συνέδρια και αρκετές ημερίδες. Από το 1983 εκδίδει έγκυρο επιστημονικό περιοδικό στην αγγλική γλώσσα (με ελληνική περίληψη) το γνωστό Entomologia Hellenicα. Αξιόλογη είναι και η νέα ιστοσελίδα της Ε.Ε.Ε. όπου μεταξύ των άλλων υπάρχουν όλα τα τεύχη του Entomologia Hellenicα.

Οι πρώτες βουνίσιες βασίλισσες

2009-04-07T11:54:00.001+03:00

Η πρώτη φετινή αναζήτηση.

Πριν από λίγες μέρες έλιωσαν στο κάμπο και τα τελευταία χιόνια και σχεδόν ταυτόχρονα ανθίσανε οι αμυγδαλιές. Για τα ορεινά της χώρας μας η άνθιση της αμυγδαλιάς είναι σημάδι για την έναρξη της εμφάνισης των πρώτων θηλυκών (βασιλισσών) βομβίνων. Είναι γνωστό ότι δεν βγαίνουν όλα τα είδη την ίδια περίοδο από τη χειμερινή διάπαυση... κάποια ξυπνάνε πιο νωρίς και αυτά τα "πρώτα" είναι που με ενδιαφέρανε αυτή τη φορά. Έτσι προχτές κατά τις 11 το πρωί ξεκίνησα για αναζήτηση τους στα βουνά. Αν και η μέρα ήταν καλή η θερμοκρασία ήταν μόλις 10 βαθμούς Κελσίου. Άρχισα από υψόμετρο 650m και έφτασα στα 1350m όπου βρήκα χιόνι να λιώνει

και πανέμορφο κρόκο (Crocus spp.) να ανθίζει.

Η περίοδος άνθησης του κρόκου είναι σχετικά μικρή αλλά είναι σημαντικό φυτό για τις άγριες μέλισσες αφού προσφέρει νέκταρ και γύρη.

Αμέσως «έπιασα» δουλειά… και εκεί εντοπίστηκαν οι πρώτες βασίλισσες!!!

Τελικά σε διάστημα περίπου 2 ωρών συλλέχτηκαν (επιλεκτικά) 10 μέλισσες που ανήκουν σε 3 είδη, Bombus argillaceus, Bombus pratorum και ελπίζω Bombus cryptarum.

Μετά μία μέρα οι βασίλισσες ταΐζονται…

και σε ορισμένες διακρίνονται και τα (ανοιξιάτικα) ακάρεα πάνω τους!!!

Bombus pratorum (βασίλισσα) καθώς τρώει

Bombus argillaceus (βασίλισσα)

έλπιζα αυτή να είναι Bombus cryptarum (βασίλισσα)... αλλά τσίφος!

Περί καταγραφής βομβίνων… αλλού

2009-03-18T14:27:00.001+02:00

Έκανα πριν λίγο ένα διάλειμμα για καφέ και το συνδύασα με λίγη «πλοήγηση» στο internet για να δω τι γίνεται στον κόσμο… έμφαση έδωσα όπως ήταν φυσικό στους βομβίνους. Από σελίδα σε σελίδα τελικά καταστάλαξα στη σελίδα του BWARS Bees, Wasps & Ants Recording Society.

Πρόκειται για μια οργάνωση στη Μεγάλη Βρετανία που καταγράφει μέλισσες, σφήκες και μυρμήγκια. Καθαρή εθελοντική δουλειά! Μου έκανε εντύπωση το πόσο προχωρημένη αντίληψη έχουν εκεί οι άνθρωποι πάνω στην βιοποικιλότητα και συμμετέχουν εθελοντικά σε τέτοια «δύσκολα» (για την χώρα μας) επιχειρήματα. Μάλιστα καταφέρανε να συλλέξουν δεδομένα για την περιοδική εμφάνιση κάποιων βομβίνων μέσα στο χειμώνα! Βέβαια έχει γίνει σημαντική δουλεία στην υποδομή (η σελίδα είναι γεμάτη βοηθήματα για τους εθελοντές) και σίγουρα υπάρχει παιδία στα σχολεία τους πάνω σε τέτοια θέματα.

Μακάρι να μπορέσουμε να κάνουμε και εμείς κάτι αντίστοιχο στην χώρα μας… αν υπάρχει διάθεση όλο και κάτι νομίζω πως θα καταφέρουμε!!!

Εκτροφή Βομβίνων... εργασία φοιτητή Α.Π.Θ.

2009-02-19T11:11:00.004+02:00

Είναι πολύ παρήγορο όταν νέα παιδιά, οι μελλοντικοί επιστήμονες του τόπου μας, ασχολούνται και με άλλα θέματα εκτός από τα εύκολα και κλασικά. Συγκεκριμένα αναφέρομαι σε εργασία σχετική με την εκτροφή βομβίνων του Κώστα Μπατζιάκα, φοιτητή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στο Τμήμα Γεωπονίας. Πρόκειται για μια βιβλιογραφική ανασκόπηση που, από ότι κατάλαβα με την επικοινωνία που είχα με τον φίλτατο Κώστα, τον «κέρδισε» τόσο πολύ που σκέπτεται να ασχοληθεί με το ίδιο θέμα και στην πτυχιακή του. Κατά καιρούς, τόσο από το Α.Π.Θ. όσο και το Τ.Ε.Ι. Δυτικής Μακεδονίας (Φλώρινα) έχουν παρουσιαστεί αξιόλογες πτυχιακές διατριβές με θέμα τους βομβίνους. Δεν γνωρίζω εάν έχουν πραγματοποιηθεί αντίστοιχες εργασίες και σε άλλες σχολές… θα ήταν καλά εάν κάποιοι το γνωρίζουν να μας ενημερώσουν.

Καλή συνέχεια στις σπουδές σου Κώστα.

Την εργασία του Κώστα Μπατζιάκα φιλοξενεί το φόρουμ Melissologia H.B.F.

Εκτροφή βομβίνων... στην αυλή σας

2009-01-09T10:41:00.001+02:00

Η κοινωνία των βομβίνων έχει προκαλέσει το ενδιαφέρων τόσο επιστημόνων όσο και φυσιολατρών. Έτσι ήταν φυσικό να μελετηθούν τρόποι παρακολούθησης των φωλιών τους και στη συνέχεια τρόποι «εκτροφής» τους. Τα τελευταία 20 χρόνια η εκτροφή των βομβίνων, με πρωταγωνιστή το είδος Bombus terrestris, έχει εξελιχθεί και αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό παραγωγικό κλάδο παγκόσμιας κλίμακας με μεγάλη μυστικότητα. Υπάρχουν όμως και αυτοί που έχουν αναπτύσσει μοναδικές κατασκευές για χρήση π.χ. στην αυλή τους!!! Νομίζω πως αυτή η εποχή είναι ευκαιρία για να ετοιμαστούν τέτοιου είδος κατασκευές για χρήση από νωρίς την άνοιξη. Σχετικές πληροφορίες υπάρχουν σε αρκετά έντυπα αλλά και στο internet. Παρακάτω είναι ορισμένα links για όσους θέλουν να το επιχειρήσουν και ειλικρινά σας παροτρύνω να το δοκιμάσετε!!!

Σε αυτό το γερμανικό site δέστε μία μία τις σελίδες στο κατάλογο (αριστερό κάθετο bar), έχει απίθανες κατασκευές.

Εδώ μια πολύ απλή κατασκευή, όπως και εδώ με ακόμα ένα σχέδιο κατασκευής. Και μια φωλιά από κουτί καφέ !!!.

Πρόσκληση του Melissologia H.B.F.

2009-01-02T11:22:00.001+02:00

Καλή Χρονιά!!!

Το φόρουμ Melissologia H.B.F. προσκαλεί όλους τους μελισσόφιλους να το επισκεφτούν και να περιηγηθούν στις σελίδες του.

Πρόκειται για ένα νέο ελληνόγλωσσο φόρουμ συζητήσεων, με θεματικά πεδία που έχουν σχέση με τις μέλισσες… όλα τα είδη μελισσών. Εύχομαι να ανταποκριθούν οι φίλοι στη πρόσκληση και να εμπλουτίσουν το φόρουμ με την «internetική» παρουσία τους.

Η διεύθυνση του φόρουμ είναι http://melissologia.great-forum.com/

Αρχίσανε τα κάλαντα !!!

2008-12-22T14:00:00.000+02:00

Χαρούμενες γιορτές!!!

Πολλές ευχές για τις γιορτινές τούτες ημέρες.

Το νέο έτος 2009 να μας φέρει υγεία, οικογενειακή και προσωπική ευτυχία.

Χρόνια πολλά σε όλους !!!

Season Greetings !!!

We wish all of you a Happy New Year 2009

and that it may bring to you and your families health and happiness.

Οι βομβίνοι πειρατές των... κυψελών

2008-12-05T15:08:00.000+02:00

Από μελισσοκομικής άποψης έχει παρατηρηθεί σε αρκετές περιοχές της χώρας μας το φαινόμενο της «λεηλασίας» μελισσοκυψελών από βομβίνους. Οι βομβίνοι προσελκύονται ίσως από το άρωμα του μελιού και επιχειρούν να μπουν μέσα στη κυψέλη. Συνήθως γίνονται αντιληπτοί από τους φρουρούς και διώκονται, οπότε δοκιμάζουν ξανά την τύχη τους σε διπλανά μελίσσια. Εάν καταφέρουν να μπουν στην κυψέλη, αρχίζουν να καταναλώνουν μέλι έως ότου τους διώξουν οι μέλισσες. Κατά την προσπάθεια τους να πάρουν το μέλι μέσα από τα κελιά της κηρήθρας τρίβουν το κερί γιατί μάλλον δεν φτάνουν εύκολα το πάτο του κελιού λόγω του όγκου τους. Τις περισσότερες φορές όμως εντοπίζονται αμέσως από τις μέλισσες και διώκονται πριν προλάβουν να βρουν το μέλι. Οι πιο τυχεροί βομβίνοι ίσως να μπουν σε μελίσσι με μικρό πληθυσμό και να λεηλατήσουν κάποιο εκτεθειμένο πλαίσιο με μέλι. Σπάνια οι βομβίνοι εμπλέκονται με τις μέλισσες της κυψέλης και γενικά προτιμούν την φυγή. Προσωπικά δεν έχω δει βομβίνο να μάχεται με μέλισσα και ίσως πολλοί να συγχέουν τους βομβίνους με άλλα υμενόπτερα όπως ορισμένα είδη σφηκών. Μαρτυρίες ότι βομβίνοι προσπάθησαν να μπουν σε κυψέλη είναι οι νεκροί βομβίνοι που βρίσκουμε μπροστά ή μέσα σε αυτή, χωρίς όμως αυτοί να μπορούν να αποτελέσουν και απόδειξη ότι λεηλατήθηκε μέλι. Γενικά οι αρνητικές επιπτώσεις προς το μελίσσι θεωρούνται ασήμαντες και ίσως αμελητέες εάν συγκριθούν με την ζημιά από άλλα έντομα όπως π.χ. τις σφήκες ή και τις ίδιες τις μέλισσες από διπλανά μελίσσια.

Στην χώρα μας παρατηρήθηκε ότι οι βομβίνοι προσπαθούν να μπουν σε κυψέλες συνήθως κατά περιόδους που δεν βρίσκουν τροφή. Δηλαδή για τις θερμές και νησιωτικές περιοχές κατά τη διάρκεια του χειμώνα ή και όταν επικρατεί μεγάλη ξηρασία το καλοκαίρι, ενώ για τις ηπειρωτικές και βόρειες περιοχές μετά ή και πριν τη χειμέρια διάπαυση του εντόμου. Επίσης μερικές φορές πλησιάζουν κατά την τροφοδοσία των μελισσών με σιρόπι. Το ενδιαφέρον στο παραπάνω φαινόμενο εστιάζεται κυρίως στους βιολογικούς και οικολογικούς παραμέτρους του. Κύρια ερωτήματα είναι π.χ. πια είδη βομβίνων προσπαθούν να μπουν σε κυψέλες, πότε και κάτω από πιες περιβαλλοντικές συνθήκες κλπ. Οι μελισσοκόμοι βέβαια δεν πρέπει να ανησυχούν για το εάν βομβίνοι λεηλατούν ή όχι τα μελίσσια τους αφού αυτό μπορεί να θεωρηθεί και ως φυσικό βιολογικό φαινόμενο που συνέβαινε πάντα αλλά περνούσε απαρατήρητο. Μπορούν όμως να περιορίσουν το άνοιγμα της εισόδου της κυψέλης ώστε να μη χωρούν εύκολα οι βομβίνοι, που είναι πιο μεγαλόσωμοι από τις μέλισσες.

Πρέπει να τονιστεί ότι δεν πρέπει να ενοχλούνται ή να σκοτώνονται οι βομβίνοι που πλησιάζουν τις κυψέλες. Σίγουρο είναι ότι δεν ενοχλούν όλοι οι βομβίνοι τις μέλισσες και πως αυτοί που τις ενοχλούν δεν επιστρατεύουν άλλους. Αντίθετα πιστεύω πως πρέπει να προστατεύονται στο φυσικό τους περιβάλλον, κυρίως από εμάς τους μελισσοκόμους, γιατί διατηρώντας ζωντανή την Ελληνική χλωρίδα προσφέρουν πολλά στην μελισσοκομία . Οπότε ίσως που και που να τους αξίζει ένα πειρατικό γεύμα μελιού ως ανταμοιβή.

Σημείωση: η παρούσα ανάρτηση είναι τμήμα κειμένου που δημοσιεύθηκε το 1997 στη Μελισσοκομική Επιθεώρηση 11(3):141-142 όπου μπορεί να βρεθεί το πλήρες άρθρο ή εδώ

Η μετάφραση του βομβίνου

2008-11-13T15:17:00.001+02:00

Επειδή καμιά φορά δεν ξέρεις τι μπορεί να σου τύχει… ορίστε η λέξη βομβίνος μεταφρασμένη σε διάφορες γλώσσες:

Ελληνικά (Greek)
βομβίνος, μπάμπουρας, μπούμπουρας

English (Αγγλικά)
bumblebee

Dansk (Danish, Δανέζικα)
humlebi

Nederlands (Dutch, Ολλανδικά)
hommel

Français (French, Γαλλικά)
(Zool) bourdon

Deutsch (German, Γερμανικά)
Hummel

Italiano (Italian, Ιταλικά)
bombo

Português (Portuguese, Πορτογαλικά)
abelha (f) do gênero Bombus, mamangaba (f) (bras.)

Türkçe (Turkish, Τουρκικά)
Bombus arısı

Русский (Russian, Ρώσικα)
шмель

Español (Spanish, Ισπανικά)
abejorro, abejón

Svenska (Swedish, Σουηδικά)
humla

中文（简体） (Chinese Simplified, Κινέζικα - δημοτική)
熊蜂, 大黄蜂

中文（繁體） (Chinese Traditional, Κινέζικα - παραδοσιακά)
熊蜂, 大黃蜂

한국어 (Korean, Κορεάτικα)
땅벌

日本語 (Japanese, Γιαπωνέζικα)
マルハナバチ

العربيه (Arabic, Αραβικά)
‏(الاسم) نحله كبيرة

עברית (Hebrew, Εβραίικα)
דבורה גדולה

Οι βομβίνοι έχουν εμπνεύσει πολλές καταστάσεις…

2008-10-27T00:00:00.001+02:00

Υπάρχουν έντομα (π.χ. μύγες) που μιμούνται τους βομβίνους για να προστατεύονται στη φύση, υπάρχουν όμως και διάφορα ζωάκια που έτυχε η φύση να τα κάνει να μοιάζουν...

Υπάρχουν όμως και αντικείμενα που επιδιώξαμε εμείς να μοιάζουν με βομβίνους….

Και βέβαια υπάρχουν και οι εξαιρέσεις….

Οι αληθινοί βομβίνοι του γένους Bombus spp.

2008-09-26T09:29:00.001+03:00

Η κοινωνία των αληθινών βομβίνων, δηλαδή όλων των βομβίνων εκτός των βομβίνων κούκων (Psithyrus) που αποτελούν κοινωνικά παράσιτα τους, αρχίζει με τα πρώτα λουλούδια της άνοιξης. Τότε βγαίνουν από το χειμερινό τους λήθαργο τα συζευγμένα θηλυκά (κοινός βασίλισσες). Αφού οι βασίλισσες τραφούν για λίγες μέρες με νέκταρ και γύρη, αρχίζουν να ψάχνουν για κατάλληλη τοποθεσία, όπου θα φτιάξουν τη φωλιά τους. Ανάλογα με το είδος τους οι βασίλισσες θα φτιάξουν φωλιές επιφανειακές ή υπόγειες. Δείχνουν προτίμηση σε περιοχές όπου υπάρχουν πολλά αγριόχορτα και υφίστανται τη λιγότερη διαταραχή, όπως μέσα σε πυκνές στρώσεις από βρύα, ανάμεσα σε θάμνους στα όρια δασών ή λιβαδοχωραφιών . Τα είδη των βομβίνων που φτιάχνουν υπόγειες φωλιές, πολλές φορές ανακαλύπτουν εγκαταλειμμένες ποντικοφωλιές και χαμηλές κοιλότητες μέσα σε υπαίθριες περιφράξεις τις οποίες αξιοποιούν.

Η βασίλισσα, αφού τακτοποιήσει τη φωλιά της, θα αρχίσει μια νέα αποικία γεννώντας τα πρώτα της αυγά (5 έως 8). Το πρώτο αυτό διάστημα της άνοιξης η βασίλισσα δραστηριοποιείται σα μια ασκητική (μονήρη) μέλισσα, δηλαδή κάνει μόνη της όλες τις εργασίες εντός και εκτός της φωλιάς. Οι πρώτες μέλισσες που εκκολάπτονται είναι μικρόσωμες εργάτριες (ατελή θηλυκά) και βοηθούν τη βασίλισσα στην περιποίηση του γόνου. Όταν αυξηθεί ο αριθμός των εργατριών, η βασίλισσα περιορίζεται στη φωλιά της όπου αφοσιώνεται στην ωοτοκία.

Ορισμένες από τις εργάτριες τη βοηθάνε στην περιποίηση του γόνου ενώ οι υπόλοιπες δραστηριοποιούνται ως συλλέκτριες, συλλέγοντας γύρη και νέκταρ από την ύπαιθρο.Ανάλογα με το είδος του Bombus, κάποια περίοδο μέσα στο καλοκαίρι, σταματάει η εκτροφή εργατριών και αρχίζει η παραγωγή αρσενικών (κοινώς κηφήνες) και ανεπτυγμένων θηλυκών (νέες βασίλισσες). Το διάστημα αυτό η αποικία βρίσκεται στη μεγαλύτερη ακμή της. Μέσα στη φωλιά που αποτελείται πλέον από μια ακανόνιστη κηρήθρα διαμέτρου 15-25cm, υπάρχει η βασίλισσα μαζί με περίπου 100 έως 400 εργάτριες, γόνος κάθε κάστας, γύρη και λίγα αποθέματα σε νέκταρ - μέλι.

Φωλιά Bombus terrestris

Φωτογραφία από http://www.wildbienen.de/

Η εκκόλαψη των πρώτων αναπαραγωγικών μελών της αποικίας σηματοδοτεί την αρχή της φθοράς της αποικίας. Εκκολάπτονται οι τελευταίες λιγοστές εργάτριες και η βασίλισσα, ηλικιωμένη πλέον, δεν μπορεί να ελέγξει τις ολοένα και λιγότερες εργάτριες της αποικίας οι οποίες χάνονται σιγά-σιγά. Τα αρσενικά άτομα, οι κηφήνες, αφού καθίσουν για λίγες μέρες στη φωλιά, θα φύγουν για να αναζητήσουν παρθένες βασίλισσες και δε θα ξαναγυρίσουν. Οι νέες βασίλισσες, αφού συζευχθούν στην ύπαιθρο με τους κηφήνες, θα χρησιμοποιήσουν ως καταφύγιο για λίγες μέρες ακόμα τη μητρική τους φωλιά, έως ότου βρει η καθεμιά ένα κατάλληλο μέρος για το χειμερινό της λήθαργο όπως βορινές τοποθεσίες καλά προφυλαγμένες με αρκετή βλάστηση. Την επόμενη άνοιξη, όσες βασίλισσες επιβιώσουν το χειμώνα θα ξαναρχίσουν το βιολογικό κύκλο των βομβίνων.

Σχηματική αναπαράσταση κύκλου ζωής βομβίνου Bombus spp. σε ευκρατη χώρα (προσαρμογή από Prys – Jones,1991)

Υπογένος Psithyrus

2008-09-25T10:59:00.001+03:00

Αξιοσημείωτο είναι το υπογένος Psithyrus Lepeletier, 1832 το οποίο αποτελούσε έως πρόσφατα ανεξάρτητο γένος με 30 είδη (οφείλει την ονομασία του στην ελληνική λέξη ψίθυρος, γιατί κατά την πτήση του παράγεται πιο απαλός ήχος σαν ψίθυρος). Σε αυτό το υπογένος ανήκουν οι βομβίνοι κούκοι που αποτελούν κοινωνικά παράσιτα άλλων βομβίνων. Δηλαδή οι Psithyrus (= ψίθυρους) δεν κατασκευάζουν δική τους φωλιά αλλά παρασιτούν τις φωλιές που κατασκευάζουν άλλα είδη βομβίνων.

Τα συζευγμένα θηλυκά, οι βασίλισσες των βομβίνων κούκων, βγαίνουν από το χειμερινό τους λήθαργο πιο αργά απ’ ό,τι οι υπόλοιποι αληθινοί βομβίνοι του γένους Bombus spp. και αφού περιηγηθούν στην ύπαιθρο για λίγες μέρες, αρχίζουν να ανιχνεύουν για αποικίες - φωλιές που ήδη έχουν αρχίσει να δημιουργούν οι αληθινοί βομβίνοι και ειδικότερα για τις φωλιές του είδους του Bombus με το οποίο μοιάζουν περισσότερο. Όταν μια βασίλισσα Psithyrus βρει μια φωλιά, εισέρχεται σε αυτήν και κρύβεται. Μετά μία - δύο μέρες, βγαίνει από την κρύπτη της και αναζητεί τη βασίλισσα - ιδρύτρια της φωλιάς, με την οποία μάχεται για να κυριεύσει τη φωλιά. Εάν επικρατήσει τελικά στη φωλιά η βασίλισσα Psithyrus, που δεν είναι σπάνια περίπτωση, αναλαμβάνει το ρόλο της βασίλισσας και αρχίζει να γεννάει δικά της αυγά. Οι εργάτριες Bombus φέρονται φυσιολογικά στη νέα τους βασίλισσα και περιποιούνται τα αυγά της σαν να μην έχει συμβεί τίποτα. Από το γόνο της Psithyrus δεν παράγονται εργάτριες αλλά μονάχα βασίλισσες και κηφήνες με αποτέλεσμα η αποικία να αρχίσει να φθίνει. Προς το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου, οι νέες βασίλισσες Psithyrus θα φύγουν από τη φωλιά και αφού συζευχθούν ψάχνουν, όπως και όλες οι νέες βασίλισσες του γένους Bombus, να βρουν κατάλληλο μέρος για το χειμερινό τους λήθαργο. Όλα τα άλλα μέλη της φωλιάς, μαζί και η παλιά βασίλισσα, χάνονται πριν το χειμώνα.

Στις φωτογραφίες δύο είδη παρασιτικών βομβίνων που συναντούνται στην χώρα μας

Bombus (Psithyrus) vestalis

Bombus (Psithyrus) bohemicus

Φωτογραφίες από http://www.wildbienen.de/

Ονοματολογία των Βομβίνων

2007-12-19T10:18:00.001+02:00

Η συστηματική κατάταξη των βομβίνων

Βασίλειο - Ζώα (Animalia)
Φύλο - Αρθρόποδα (Arthropoda)
Κλάση - Έντομα (Insecta)
Τάξη - Υμενόπτερα (Hymenoptera)
Οικογένεια - Μέλισσες (Apidae)
Γένος - Bombus
Κοινό όνομα - Βομβίνος (Bumblebee)

Ετοιμολογία των λέξεων

Η λέξη «Υμενόπτερα - Hymenoptera» είναι σύνθετη και προέρχεται από τις Ελληνικές λέξεις «υμένας – πτερά», υποδηλώνοντας τα διαφανή, με λίγη σχετικά νεύρωση, φτερά των εντόμων αυτής της τάξης.

Η λέξη «Bombus – βόμβος», επίσης Ελληνική, χρησιμοποιήθηκε για να ορίσει τον ήχο σαν τον οποίο ακούγεται, δηλαδή του «βομβιτού». Ο ήχος αυτός είναι και ο χαρακτηριστικός του εντόμου όταν είναι σε πτήση (τόσο χαρακτηριστικός που προδίδει την ύπαρξη του εντόμου σε μια περιοχή).

Πως τον λέτε τον βομβίνο;

2007-09-26T08:42:00.000+03:00

Bombus terrestris (Linnaeus, 1758)

Ο παραπάνω εικονιζόμενος βομβίνος είναι ο πιο κοινός στην χώρα μας. Θα τον συναντήσετε σχεδόν σε όλη τη χώρα (ηπειρωτική και νησιωτική) και είναι επίσης το είδος που χρησιμοποιούν στην Ελλάδα στα θερμοκήπια για την επικονίαση των καλλιεργειών.

Το επιστημονικό του όνομα είναι:

Bombus terrestris (Linnaeus, 1758)

Στην Ελλάδα, όπως και στην υπόλοιπη Μεσόγειο, παρουσιάζει ενδιαφέρον ο κύκλος ζωής τους. Ανάλογα με το κλίμα της περιοχής, οι νέες βασίλισσες μετά την σύζευξη τους, εμφανίζει χειμερινή ή καλοκαιρινή διάπαυση. Η καλοκαιρινή διάπαυση είναι συνηθισμένο φαινόμενο στις ξεροθερμικές περιοχές της Μεσογείου (νησιά, παράλια κλπ) σε αντίθεση με την ηπειρωτική Ελλάδα όπου οι νέες βασίλισσες μπαίνουν σε διάπαυση το χειμώνα όπως σε όλη την υπόλοιπη Ευρώπη. Μετά την λήξη της περιόδου της διάπαυσης οι νέες βασίλισσες ξεκινούν την κύρια δραστηριότητα τους και φτιάχνουν φωλιά λίγο κάτω από την επιφάνεια της γης. Όταν λοιπών μιλάμε για βομβίνους στην χώρα μας βασικά εννοούμε αυτή την μέλισσα, τον Bombus terrestris, σωστά; Ας πούμε ότι δεν είναι ακριβώς έτσι, όχι γιατί υπάρχουν πολλά άλλα είδη βομβίνων αλλά γιατί πολύς κόσμος «μπερδεύεται» με άλλα είδη μελισσών π.χ. τη ξυλοκόπα, τις σφήκες, ακόμα και τις μύγες που μοιάζουν με βομβίνους για να μην τις ενοχλούν τα πουλιά.

Τι μπορούμε να κάνουμε…

Για αρχή θα μπορούσατε όλοι να συμβάλετε στην δημιουργία ενός καταλόγου όπου θα αναφέρονται οι διάφορες ονομασίες του συγκεκριμένου βομβίνου, του Bombus terrestris δηλαδή της παραπάνω φωτογραφίας, ανά περιοχή. Έχω ήδη καταγράψει αρκετά ονόματα και παραθέτω τώρα μόνο το πιο κοινό από αυτά το «Μπάμπουρα» (για να μην σας επηρεάσω). Θα το εκτιμούσα πολύ εάν συμβάλατε στην ανάπτυξη αυτού του καταλόγου (θα γίνει σχετικό post του καταλόγου σύντομα). Παρακαλώ την προσοχή σας μονάχα ότι αναφέρεστε στον Bombus terrestris. Εάν γνωρίζεται τοπικά ονόματα και για άλλα είδη βομβίνων θα ήταν μια πολύ ευχάριστη αλλά ταυτόχρονα και σπουδαία έκπληξη!!!

Πληροφορίες για Βομβίνους. I. Βιβλία

2007-08-07T14:38:00.002+03:00

Αντί Εισαγωγής

Δεν είναι λίγες οι φορές που παρατηρώντας ένα έντομο ενθουσιαζόμαστε και θέλουμε να μάθουμε όσα μπορούμε για αυτό, και οι βομβίνοι νομίζω ότι ανήκουν στα «ενδιαφέρων» έντομα. Αυτό ίσως γιατί γίνονται εύκολα αντιληπτοί τόσο από το βόμβο τους όσο και από το μέγεθος τους, αλλά και από τα εντυπωσιακά τους χρώματα. Το ότι είναι μελισσοειδή, με πολυμορφισμό και ημικοινωνικά, δείκτες του περιβάλλοντος αλλά και οικονομικά έντομα με χρήση στην επικονίαση (π.χ. θερμοκήπια) νομίζω πως αυξάνουν ακόμα περισσότερο το ενδιαφέρων του κόσμου για αυτά. Που μπορεί όμως κάποιος να βρει πληροφορίες στην Ελλάδα για τους βομβίνους; Μέσα από μια σειρά «ανακοινώσεων» σε αυτό το blog θα προσπαθήσω να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα. Προσωπικά, μετά από δέκα και πλέων χρόνια ενασχόλησης μου με τους βομβίνους διαπίστωσα ότι η γνώση Αγγλικών λύνει πολλά προβλήματα!

Τα Βιβλία

Δεν έχω σκοπό να κάνω διαφήμιση, αλλά αν κάποιος θελήσει να αντλήσει κάποιες πρώτες πληροφορίες σχετικά με τους βομβίνους όπως π.χ. τη βιολογία, οικολογία, είδη, κλείδες κ.λ.π. εκτός από το internet του συνιστώ να τις βρει από κάποιο βιβλίο. Δυστυχώς δεν υπάρχουν βιβλία για βομβίνους στην ελληνική γλώσσα. Οι ελάχιστες αναφορές που υπάρχουν στα Ελληνικά αφορούν κάποιο υποκεφάλαιο (στις καλύτερες των περιπτώσεων) βιβλίων μελισσοκομίας ή εντομολογίας, π.χ.

Για όσους γνωρίζουν Αγγλικά θα βρουν πολλούς τίτλους, ορισμένα από τα οποία αν και απευθύνονται σε συγκεκριμένες περιοχές (π.χ. Μεγάλη Βρετανία) καλύπτουν πολύ καλά το αντικείμενο. Υπάρχουν και αρκετά βιβλία σε άλλες γλώσσες. Παρακάτω παραθέτω μία κατάσταση βιβλίων σχετικά με βομβίνους η οποία θα ανανεώνεται όταν υπάρχει κάτι καινούργιο. Ορισμένα από τα βιβλία αυτά ίσως να μπορούν να βρεθούν σε ειδικές ελληνικές βιβλιοθήκες (π.χ. πανεπιστημιακές), παρακαλώ ενημερώστε με εάν γνωρίζεται κάτι. Στόχος είναι η δημιουργία καταλόγου με τα βιβλία και που μπορούν να βρεθούν στην Ελλάδα π.χ. για δανεισμό. Για όσους ασχολούνται με βιβλιοθήκες θα ήταν πολύ καλό να εμπλουτίσουν τη συλλογή τους με ορισμένους από τους παρακάτω τίτλους.

Κατάλογος βιβλίων σχετικά με τους βομβίνους

★Alford DV. 1975. Bumblebees. London: Davis-Poynter. xii+352 pp.
Πολύ αξιόλογο και διαχρονικό βιβλίο. Για βιβλιοθήκη.
★Alford DV. 1978. The life of the bumblebee. London: Davis-Poynter. 80 pp. ISBN:
★Benton T. 2000. The bumblebees of Essex. Wimbish: Lopinga Books. viii+180 pp.
Το βιβλίο αυτό εστιάζεται στη νότιο- ανατολική Αγγλία.
★Benton T. 2006. Bumblebees, the natural history & identification of the species found in Britain. London: Collins. xi+580 pp. ISBN-10: 0007174500 και ISBN-13: 978-0007174508
Βιβλίο της σειράς φυσικής ιστορίας της Collins. Αν και για τη Μ. Βρετανία είναι ένα εξαιρετικό νέο βιβλίο με πολλές φωτογραφίες. Το συνιστώ.
★Edwards M, and Jenner M. 2004. Field guide to the bumblebees of Great Britain & Ireland. Eastbourne: Ocelli Limited. 108 pp. ISBN-10: 0954971302 και ISBN-13: 978-0954971304.
Εύχρηστο βιβλίο για την αναγνώριση βομβίνων, δυστυχώς και αυτό όπως τα περισσότερα για την Μ. Βρετανία και Ιρλανδία.
★Feltwell J. 2006. Bumblebees. Marlham: Wildlife Matters. 58 pp.
★Free JB, and Butler CG. 1959. Bumblebees. London. xiv+208 pp.
★Goulson D. 2003. Bumblebees, their behaviour and ecology. Oxford: Oxford University Press. ix+235 pp. ISBN13: 9780198526070 και ISBN10: 0198526075
Ένα σχετικά νέο βιβλίο που καλύπτει εξαιρετικά τα πεδία της συμπεριφοράς και οικολογίας. Ιδανικό επιστημονικό βιβλίο για εντομολόγους, βιολόγους κ.λ.π.. Για βιβλιοθήκη και όχι μόνο.
κριτική βιβλίου.
★Heinrich, B. (1979 & νέα έκδοση 2004). Bumblebee Economics. Harvard University Press. ISBN-10: 0674016394 και ISBN-13: 978-0674016392
Εστιάζεται στα είδη της Β. Αμερικής. Η νέα έκδοση (2004) περιλαμβάνει νέα δεδομένα και καλύπτει πλήρη ότι έχει σχέση με την ενεργειακή δομή των βομβίνων, θέμα που αγγίζει πολύ και την κοινή μέλισσα. Για βιβλιοθήκη.
★ Intenthron, Manfred and Gerrard, John. (1999). Making nests for bumble bees. International Bee Research Association.
Βιβλιαράκι με πληροφορίες για το πώς μπορείτε να προσελκύσετε βομβίνους να φωλιάσουν στην αυλή σας από την IBRA .
★Kearns, C. A. and Thompson, J. D. (2001). The natural history of bumblebees, a sourcebook for investigations. University Press of Colorado.
Εστιάζεται στα είδη της Β. Αμερικής, με αρκετές πληροφορίες και ευκολοδιάβαστο.
★Macdonald M. 2003. Bumblebees. Battleby: Scottish Natural Heritage. 35 pp.
Άλλο ένα βιβλιαράκι που εστιάζεται σε περιοχή της Μ. Βρετανίας.
★Macdonald M, and Nisbet G. 2006. Highland bumblebees: distribution, ecology and conservation. Inverness: Highland Biological Recording Group. 56 pp. ISBN-10: 0955221102 και ISBN-13: 978-0955221101
Ένα βιβλίο που ίσως αξίζει να υπάρχει σε κάποια ελληνική βιβλιοθήκη.
★Matheson A. ed. 1996. Bumble bees for pleasure and profit. Cardiff: International Bee Research Association. 47 pp. ISBN 0-86098-221-1
Σχετικά φτηνό αλλά και καλό βιβλίο της IBRA ιδιαίτερα χρήσιμο για εκπαιδευτικούς σε προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.
★O'Toole C. 2002. Bumblebees. Rothley: Osmia Publications. Banbury, England [2]+52 pp.
Βιβλιαράκι με πληροφορίες για τη φυσική ιστορία των βομβίνων αλλά και το πώς μπορείτε να τους προσελκύσετε να φωλιάσουν στην αυλή σας.
★Pinchen B.J. 2006. A pocket guide to the bumblebees of Britain and Ireland. Lymington: Forficula Books. 62 pp.
Ένας μικρός οδηγός που εύκολα μπορείτε να κουβαλάτε μαζί σας, με αρκετά στοιχεία και τιμή που σε προκαλεί.
★Prys-Jones OE, and Corbet SA. (1987, νέα έκδοση 1991). Bumblebees. Cambridge: Cambridge University Press. 86 pp. [2nd edition 1991, Slough: Cambridge University Press. 92 pp.] ISBN-10: 0855462574
Να το αγοράσετε! Αυτό είναι το πρώτο μου βιβλίο για βομβίνους που αγόρασα στην Αγγλία το 1995. Μου κάνει εντύπωση ότι τελικά αυτό είναι το πρώτο βιβλίο για βομβίνους που αγόρασε πολύ κόσμος. Αν και για τη Μ. Βρετανία καλύπτει έτσι το αντικείμενο ώστε να σε «εισάγει» σωστά στο κόσμο των βομβίνων από όποια χώρα και αν προέρχεσαι. Περιέχει πίνακες και εύχρηστη κλείδα αναγνώρισης και δεν είναι ακριβό. Νομίζω ότι υπάρχει και πιο πρόσφατη έκδοση. Το συνιστώ για κάθε είδους βιβλιοθήκη.
★Sladen FWL. 1912. The humble-bee, its life history and how to domesticate it, with descriptions of all the British species of Bombus and Psithyrus. London: MacMillan. xiii+283 pp. [Επανέκδοση 1989, Woonton (Herefordshire): Logaston Press. xxvii+273 pp.]
Ένα ιστορικό και διαχρονικό βιβλίο. Όχι τόσο γιατί είναι από ότι γνωρίζω το πρώτο βιβλίο για βομβίνους, αλλά γιατί την πρώτη «έκδοση» την έγραψε ο Sladen όταν ήταν 16 χρονών, χειρόγραφη και με σχέδια του και περιλαμβάνεται ως ένθετο στην επανέκδοση του 1989. Ένα στολίδι της προσωπικής μου βιβλιοθήκης. Για βιβλιοθήκη.
★Hagen, E. von; Aichhorn, A. 2003. Hummeln: bestimmen, ansiedeln, vermehren, schuetzen. 5 έκδοση. 328pp. Fauna-Verlag. ISBN NR 3935980280
Στα Γερμανικά και από ότι αντιλαμβάνομαι (5 εκδόσεις στα Γερμανικά δεν είναι και λίγο) αυτό είναι ένα πολύ καλό βιβλίο . Σίγουρα για όσους γνωρίζουν Γερμανικά και για βιβλιοθήκες.

Και για το τέλος παραθέτω το παρακάτω site που περιέχει πολλά βιβλία για Hymenoptera.

Καλό διάβασμα...

Η βομβινο - πανίδα της Ελλάδας. I.

2007-07-25T14:21:00.002+03:00

Τα έως τώρα καταγραμμένα είδη βομβίνων (Bombus LATREILLE 1802) της Ελλάδος προέρχονται από δημοσιευμένες εργασίες που αφορούν γενικά στην εντομοπανίδα της χώρας, αλλά και από ειδικές εργασίες σχετικά με τους βομβίνους και τα υπόλοιπα έντομα επικονιαστές. Από τις δημοσιευμένες εργασίες προκύπτει ότι η βομβινο - πανίδα της Ελλάδος αποτελείται από 28 είδη βομβίνων (με βάση την ισχύουσα διεθνή ονοματολογία), που παρουσιάζονται αναλυτικά στο παρακάτω άρθρο.

Anagnostopoulos I.Th. 2005. The bumblebee fauna of Greece: An annotated species list including new records for Greece (Hymenoptera: Apidae, Bombini. Linzer biol. Beitr. 37: 1013-1026.

Όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να το λάβουν το άρθρο ως pdf εδώ.

Greek bumble bees

2006-12-13T15:16:00.000+02:00

Βόμβος… ένας χαρακτηριστικός ήχος που έχει βαφτίσει ένα ολόκληρο γένος μελισσών, τους βομβίνους (Bombus spp.).

Καλώς ήρθατε!

Αυτή είναι μια πρώτη μου προσπάθεια για ένα κοινό πεδίο, ένα Weblog, που θα αφορά κυρίως τους βομβίνους (και ελπίζω με το χρόνο και άλλα είδη μελισσών). Η ανάγκη για ένα Weblog με αυτή τη θεματολογία προέκυψε από συχνές ερωτήσεις σχετικά με τα μελισσοειδή της Ελλάδας αλλά και το προσωπικό μου ενδιαφέρων για τους βομβίνους της χώρας μας.

Απευθύνω πρόσκληση και ενθαρρύνω όλους όσους το επιθυμούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη του Weblog. Αναμένω τα σχόλια και τις προτάσεις σας.

Welcome!

This is the start... the first blog.
Welcome to this first attempt to produce an internet space (Weblog) regarding Greek bumblebees. All are welcomed to comment, submit or ask for information. I will try to reproduce all major information in English, and thus please if you do not comment in Greek, use English. You may use English here but please note that the English version Weblog is:

http://greekbumblebees.blogspot.com/2007/03/greek-bumble-bees.html

Thus I welcome you once again and I am looking forward to your comments and suggestions.

Φωτογραφίες από http://www.wildbienen.de/