Λεβάντα... για τα αγόρια

Πριν το 15αύγουστο έκανα μια βόλτα στην πόλη. Σε ένα μικρό πάρκο υπήρχε μια ανθισμένη μπορντούρα με λεβάντα (ιθαγενές φυτό της Μεσογείου του γένους Lavandula). Συνήθως τις κουρεύουν τακτικά αυτές τις μπορντούρες και σπάνια τις συναντά κανείς με πλούσια και πλήρη άνθηση. Είναι ένα σχετικά φτηνό και εύκολο φυτό και την εποχή που ανθίζει είναι αρκετά σημαντικό για τις μέλισσες. Έχω προτείνει σε αρκετούς φίλους να κρατάνε στους κήπους τους κάποια μικρά τμήματα με το φυτό αυτό και εννοείται χωρίς να το κουρεύουν.

Ανθισμένη λεβάντα (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Στη λεβάντα του πάρκου παρατήρησα πολλούς αρσενικούς βομβίνους του είδους Bombus niveatus ssp. vorticosus. Τα αρσενικά του είδους B. niveatus είναι χαρακτηριστικά και έχουν πολύ μεγάλα μάτια και μακριές κεραίες και την συγκεκριμένη ώρα (περίπου 12 το μεσημέρι) αναζητούσαν τροφή για να αναπληρώσουν την χαμένη ενέργεια τους από την πρωινή τους αναζήτηση θηλυκών!!!

Bombus niveatus ssp. vorticosus - αρσενικά σε λεβάντα (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Στο είδος B. niveatus έχουν αναγνωριστεί δύο υποείδη, το ssp. vorticosus που απαντάτε στην χώρα μας και έως πριν ορισμένα χρόνια αποτελούσε ανεξάρτητο είδος και το ssp. niveatus που το συναντάμε στην ανατολή (π.χ. Τουρκία).

Καταγραφές του Bombus niveatus ssp. vorticosus [P. Rasmont, πηγή: Atlas Hymenoptera]

Η βασική διαφορά στα δύο υποείδη είναι στο χρωματισμό τους… ο «δικός μας» ssp. vorticosus έχει κιτρινωπές λουρίδες ενώ ο «άλλος» άσπρες.

Bombus niveatus ssp. niveatus - αρσενικό (Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

Στα όρη και στον κάμπο…

Την προηγούμενη εβδομάδα είχα την τιμή να έχω για παρέα στις αναζητήσεις μου τον διακεκριμένο βοτανολόγο και ειδικό στους βομβίνους Καθ. Dr. Andreas Bertsch, του Philipps - University Marburg, Γερμανία.

Καθ. Dr. Andreas Bertsch (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Ως πρώτο στόχο είχαμε θέση τον εντοπισμό κάποιον πανέμορφων βασιλισσών βομβίνων, όπως π.χ. του Bombus laesus από το κάμπο...

Bombus laesus - βασίλισσα (Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

και του Bombus mesomelas από τα ψηλά βουνά.

Bombus mesomelas - βασίλισσα (Φώτο: A. Bertsch)

Bombus mesomelas - βασίλισσα (Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

Οι «εκδρομές» μας ξεκινούσαν τα χαράματα και τις περισσότερες φορές επιστρέφαμε αργά το απόγευμα κατά το σούρουπο, ξεκινούσαμε από τα 580m και ανεβαίναμε ως τα 2200m σχεδόν κάθε μέρα. Ανεβήκαμε τα βουνά Καϊμακτσαλάν (Βόρας) και Πινερίτσα (Βαρνούντας) και διασχίσαμε όλο το κάμπο της Φλώρινας που βρίσκεται ανάμεσα στα δυο αυτά βουνά. Μετά από περπάτημα πολλών χιλιομέτρων καταφέραμε να εντοπίσουμε στα 2100m, 2 εργάτριες Bombus mesomelas (τις οποίες συλλέξαμε για το αρχείο) και μια βασίλισσα (η οποία μόνο παρατηρήθηκε στο πεδίο). Επίσης στο κάμπο, στα 610m συλλέξαμε τις μόνες μέλισσες Bombus laesus που εντοπίσαμε (2 εργάτριες), οι οποίες έφυγαν στη Γερμανία για αποκωδικοποίηση του γενετικού τους κώδικα.

Πινερίτσα: θέα από τα 2100m προς τη λίμνη Μικρή Πρέσπα (διακρίνεται τμήμα της) (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Δεύτερος στόχος ήταν ο εντοπισμός του φυτού Vaccinium myrtillus που αποτελεί κύρια τροφή των βασιλισσών του Bombus cryptarum την άνοιξη. Είχαμε μια γραπτή αναφορά για το φυτό αυτό από την εξόρμηση του Dr. W.F Reinig στην ίδια περιοχή στις 3.VI.1965 [πηγή: Rasmont, P. 1984. Les bourdons du genre Bombus Latreille sensu stricto en Europe Occidentale et Centrale (Hymenoptera, Apidae). Spixiana 7: 135-160].

Το φυτό Vaccinium myrtillus εντοπίστηκε να φύεται σε εκτεταμένη έκταση πάνω από τα δάση οξιάς, στη ζώνη άνω των 2050m. Πρόκειται για ένα χαμηλό πυκνό φυτό, περίπου 50 cm, που εκ πρώτης όψεως μοιάζει με «φλοκάτη» στρωμένη πάνω στη κορυφή του βουνού!!!

Vaccinium myrtillus (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Ήμασταν τυχεροί και βρήκαμε και κάποια Vaccinium myrtillus ανθισμένα. Το λουλούδι τους μοιάζει με καμπανούλα και προστατεύει το νέκταρ από τις βροχές οπότε μπορούν να το επισκέπτονται οι βομβίνοι με κρύο (π.χ. 5 ο C), αέρα και βροχή.

Άνθος Vaccinium myrtillus (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Τώρα που εντοπίσαμε το φυτό, του χρόνου το Μάιο θα ξαναεπισκεφθώ την περιοχή μπας και βρεθούν σε αυτό βασίλισσες Bombus cryptarum, μιας και οι συλλογές βασιλισσών που έγιναν φέτος την άνοιξη στο Κρόκο, μετά την αναγνώριση τους στο εργαστήριο ήταν τελικά όλες Bombus lucorum.

30 χρόνια Εντομολογική Εταιρεία Ελλάδος

Φέτος συμπληρώνει 30 χρόνια δραστηριότητα η Εντομολογική Εταιρεία Ελλάδος (Ε.Ε.Ε.) (έτος ίδρυσης το 1979).



Σκοπός της Ε.Ε.Ε. είναι η προαγωγή της Επιστήμης της Εντομολογίας. Ειδικότερα η Ε.E.E. ενδιαφέρεται και φροντίζει για την ανάπτυξη της εντομολογίας στην Ελλάδα, την διεύρυνση και διάδοση των γνώσεων που αναφέρονται στην ύπαρξη, διασπορά, οικολογία, φυσιολογία, ηθολογία και γενικά στην ζωή εντόμων και ακάρεων και λοιπών αρθροπόδων και κυρίως αυτών που είναι βλαβερά στα φυτά, τα ζώα, τα γεωργικά προϊόντα και τους ανθρώπους. Επίσης ενδιαφέρεται για την μελέτη των ωφελίμων και παραγωγικών εντόμων, των εχθρών και ασθενειών αυτών, καθώς και για την προστασία του περιβάλλοντος από την μη ορθολογική χρήση κάθε φύσεως μέσων, εντομοκτόνων και άλλων χημικών ουσιών.

Η Ε.Ε.Ε. έχει διοργανώσει έως τώρα 12 πετυχημένα Πανελλήνια Συνέδρια και αρκετές ημερίδες. Από το 1983 εκδίδει έγκυρο επιστημονικό περιοδικό στην αγγλική γλώσσα (με ελληνική περίληψη) το γνωστό Entomologia Hellenicα. Αξιόλογη είναι και η νέα ιστοσελίδα της Ε.Ε.Ε. όπου μεταξύ των άλλων υπάρχουν όλα τα τεύχη του Entomologia Hellenicα.

Οι πρώτες βουνίσιες βασίλισσες

Η πρώτη φετινή αναζήτηση.


Πριν από λίγες μέρες έλιωσαν στο κάμπο και τα τελευταία χιόνια και σχεδόν ταυτόχρονα ανθίσανε οι αμυγδαλιές. Για τα ορεινά της χώρας μας η άνθιση της αμυγδαλιάς είναι σημάδι για την έναρξη της εμφάνισης των πρώτων θηλυκών (βασιλισσών) βομβίνων. Είναι γνωστό ότι δεν βγαίνουν όλα τα είδη την ίδια περίοδο από τη χειμερινή διάπαυση... κάποια ξυπνάνε πιο νωρίς και αυτά τα "πρώτα" είναι που με ενδιαφέρανε αυτή τη φορά. Έτσι προχτές κατά τις 11 το πρωί ξεκίνησα για αναζήτηση τους στα βουνά. Αν και η μέρα ήταν καλή η θερμοκρασία ήταν μόλις 10 βαθμούς Κελσίου. Άρχισα από υψόμετρο 650m και έφτασα στα 1350m όπου βρήκα χιόνι να λιώνει







και πανέμορφο κρόκο (Crocus spp.) να ανθίζει.







Η περίοδος άνθησης του κρόκου είναι σχετικά μικρή αλλά είναι σημαντικό φυτό για τις άγριες μέλισσες αφού προσφέρει νέκταρ και γύρη.

Αμέσως «έπιασα» δουλειά… και εκεί εντοπίστηκαν οι πρώτες βασίλισσες!!!







Τελικά σε διάστημα περίπου 2 ωρών συλλέχτηκαν (επιλεκτικά) 10 μέλισσες που ανήκουν σε 3 είδη, Bombus argillaceus, Bombus pratorum και ελπίζω Bombus cryptarum.






Μετά μία μέρα οι βασίλισσες ταΐζονται…

και σε ορισμένες διακρίνονται και τα (ανοιξιάτικα) ακάρεα πάνω τους!!!




Bombus pratorum (βασίλισσα) καθώς τρώει

Bombus argillaceus (βασίλισσα)

ελπίζω Bombus cryptarum (βασίλισσα)

Περί καταγραφής βομβίνων… αλλού

Έκανα πριν λίγο ένα διάλειμμα για καφέ και το συνδύασα με λίγη «πλοήγηση» στο internet για να δω τι γίνεται στον κόσμο… έμφαση έδωσα όπως ήταν φυσικό στους βομβίνους. Από σελίδα σε σελίδα τελικά καταστάλαξα στη σελίδα του BWARS Bees, Wasps & Ants Recording Society.

Πρόκειται για μια οργάνωση στη Μεγάλη Βρετανία που καταγράφει μέλισσες, σφήκες και μυρμήγκια. Καθαρή εθελοντική δουλειά! Μου έκανε εντύπωση το πόσο προχωρημένη αντίληψη έχουν εκεί οι άνθρωποι πάνω στην βιοποικιλότητα και συμμετέχουν εθελοντικά σε τέτοια «δύσκολα» (για την χώρα μας) επιχειρήματα. Μάλιστα καταφέρανε να συλλέξουν δεδομένα για την περιοδική εμφάνιση κάποιων βομβίνων μέσα στο χειμώνα! Βέβαια έχει γίνει σημαντική δουλεία στην υποδομή (η σελίδα είναι γεμάτη βοηθήματα για τους εθελοντές) και σίγουρα υπάρχει παιδία στα σχολεία τους πάνω σε τέτοια θέματα.

Μακάρι να μπορέσουμε να κάνουμε και εμείς κάτι αντίστοιχο στην χώρα μας… αν υπάρχει διάθεση όλο και κάτι νομίζω πως θα καταφέρουμε!!!

Εκτροφή Βομβίνων... εργασία φοιτητή Α.Π.Θ.

Είναι πολύ παρήγορο όταν νέα παιδιά, οι μελλοντικοί επιστήμονες του τόπου μας, ασχολούνται και με άλλα θέματα εκτός από τα εύκολα και κλασικά. Συγκεκριμένα αναφέρομαι σε εργασία σχετική με την εκτροφή βομβίνων του Κώστα Μπατζιάκα, φοιτητή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στο Τμήμα Γεωπονίας. Πρόκειται για μια βιβλιογραφική ανασκόπηση που, από ότι κατάλαβα με την επικοινωνία που είχα με τον φίλτατο Κώστα, τον «κέρδισε» τόσο πολύ που σκέπτεται να ασχοληθεί με το ίδιο θέμα και στην πτυχιακή του. Κατά καιρούς, τόσο από το Α.Π.Θ. όσο και το Τ.Ε.Ι. Δυτικής Μακεδονίας (Φλώρινα) έχουν παρουσιαστεί αξιόλογες πτυχιακές διατριβές με θέμα τους βομβίνους. Δεν γνωρίζω εάν έχουν πραγματοποιηθεί αντίστοιχες εργασίες και σε άλλες σχολές… θα ήταν καλά εάν κάποιοι το γνωρίζουν να μας ενημερώσουν.

Καλή συνέχεια στις σπουδές σου Κώστα.


Την εργασία του Κώστα Μπατζιάκα φιλοξενεί το φόρουμ Melissologia H.B.F.

Εκτροφή βομβίνων... στην αυλή σας

Η κοινωνία των βομβίνων έχει προκαλέσει το ενδιαφέρων τόσο επιστημόνων όσο και φυσιολατρών. Έτσι ήταν φυσικό να μελετηθούν τρόποι παρακολούθησης των φωλιών τους και στη συνέχεια τρόποι «εκτροφής» τους. Τα τελευταία 20 χρόνια η εκτροφή των βομβίνων, με πρωταγωνιστή το είδος Bombus terrestris, έχει εξελιχθεί και αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό παραγωγικό κλάδο παγκόσμιας κλίμακας με μεγάλη μυστικότητα. Υπάρχουν όμως και αυτοί που έχουν αναπτύσσει μοναδικές κατασκευές για χρήση π.χ. στην αυλή τους!!! Νομίζω πως αυτή η εποχή είναι ευκαιρία για να ετοιμαστούν τέτοιου είδος κατασκευές για χρήση από νωρίς την άνοιξη. Σχετικές πληροφορίες υπάρχουν σε αρκετά έντυπα αλλά και στο internet. Παρακάτω είναι ορισμένα links για όσους θέλουν να το επιχειρήσουν και ειλικρινά σας παροτρύνω να το δοκιμάσετε!!!

Σε αυτό το γερμανικό site δέστε μία μία τις σελίδες στο κατάλογο (αριστερό κάθετο bar), έχει απίθανες κατασκευές.

Εδώ μια πολύ απλή κατασκευή, όπως και εδώ με ακόμα ένα σχέδιο κατασκευής. Και μια φωλιά από κουτί καφέ !!!.