Βασίλισσες εκτός εποχής

Την χρονιά που μας πέρασε (2019) διαπίστωσα μια εκτός εποχής δράσης βομβίνων. Ενώ η χρονιά είχε "τελειώσει" και όλα τα είδη είχαν κάνει τον βιολογικό τους κύκλο, που θα θυμίσω ότι αυτό για τους βομβίνους που είναι ημι-κοινωνικά έντομα σημαίνει ότι:

• είχε ολοκληρωθεί η διαδικασία παραγωγής αναπαραγωγικών ατόμων (βασίλισσες και κηφήνες),
• ζευγάρωσαν οι νέες βασίλισσες,
• "διαλύθηκε" η φωλιά τους,
• οι νέες βασίλισσας βρήκαν κάπου να "κρυφτούν" και να περάσουν το χειμώνα.

... περιμέναμε μετά το χειμώνα να δούμε την αρχή της δράσης τους καθώς θα βγαίνουν από την χειμερινή διάπαυση τους και να αρχίσουν ξανά τον κύκλο με τη δημιουργία νέας φωλιάς.

Κατά τον Οκτώβριο (2019) όμως, εν μέσω μιας θερμής περίοδο που είχε την αρχή της ένα μήνα πριν, η ζέστη  "ξεγέλασε" αρκετές βασίλισσες που ξύπνησαν. Συγκεκριμένα είδα αρκετές βασίλισσες Bombus terrestris να πετάνε νευρικά και λίγες να εντοπίζουν λίγα τελευταία ανθισμένα αγριολούλουδα (Centaurea) για νέκταρ.

Bombus terrestris queen foraging on Centaurea. Data: Florina GR,40°46'N 21°21'E, 800m., forest, 18.10.2019. Photo: I.Th. Anagnostopoulos

Λίγες εβδομάδες μετά είδα και μια βασίλισσα του είδους Bombus pratorum. Το Bombus pratorum είναι από τα πρώτα είδη που θα εμφανιστούν νωρίς την άνοιξη... αυτή η κυρία ξύπνησε αρκετά πιο νωρίς και εντοπίστηκε στα ίδια λουλούδια (Centaurea) της αυλής μου.

Bombus pratorum. Data: Florina GR,40°46'N 21°21'E, 800m., forest, 01.11.2019. Photo: I.Th. Anagnostopoulos

Και στις δυο περιπτώσεις τα έντομα έψαχναν για νέκταρ... για ενέργεια. Αν και μπορεί κάποιος να δεις βομβίνους στις πιο νότιες περιοχές τέτοια εποχή, για την Φλώρινα είναι πολύ σπάνιο φαινόμενο,  που προφανώς εξηγείται από τις θερμές θερμοκρασίες, και μη φυσιολογικό. Φυσικά η διακοπή της χειμερινής διάπαυσης των εντόμων και η δράση τους εκτός εποχής δεν είναι κάτι καλό για αυτά Η τύχη τους. ... άδικη.

#69609

Αρχίζει η βομβινοχρονιά!!!

Καλή βομβινοχρονιά σε όλους!!! 

Έχουν συμβεί αρκετά αξιόλογα πράγματα από την τελευταία φορά που έγραψα στο blog. Ίσως δεν κατάφερα να γράψω και να αναρτήσω όσα θα ήθελα, πολλοί οι λόγοι..., αλλά είμαστε εδώ και υπόσχομαι μια δυναμική συνέχεια. Από την μακρόχρονη πλέον εμπειρία μου στα "διαδικτυακά", 13 χρόνια τρέχει το "Βομβινοι gr", περίπου τόσα και το φόρουμ "Melissologia HBF", καθώς και άλλα διαδικτυακά project, καταλήγω ότι η αρχική ιδέα ύπαρξης του "Βομβινοι gr" ήταν στη σωστή κατεύθυνση. Βέβαια έχουν εξελιχθεί πολύ τα πράγματα, υπάρχει το FB, τα smartphones κλπ που έχουν διαμορφώσει αρκετά διαφορετικά το πεδίο από τότε που άρχισα εδώ... αλλά η αρχική ιδέα ακόμα ισχύει: ένα ελληνόφωνο blog για βομβίνους! Και μετά από αυτή τη σύντομη εισαγωγή... πάμε στο θέμα μας. 

Πριν λίγες εβδομάδες είδα τους πρώτους βομβίνους για φέτος. Φυσικά αναφέρομαι στην περιοχή της Φλώρινας, όπου είδα βασίλισσες του είδους Bombus terrestris να πετάνε σε ανθισμένες ιτιές τις πρώτες πραγματικά "ζεστές" ημέρες τις φετινής χρονιάς. Γνωρίζω ότι στις πιο νότιες περιοχές της χώρας μας είναι δραστήριοι εδώ και αρκετό διάστημα. Το Σάββατο (26.03.2020) είδα και αρκετές να πετάνε χαμηλά και ζιγκ-ζαγκοτά σε αναζήτηση χώρου για δημιουργία φωλιάς. Κατάφερα να τραβήξω και ένα σχετικό video, το οποίο σύντομα θα αναρτήσω. Δυστυχώς χάλασε ο καιρός, μέχρι και χιόνι είχαμε, και το κρύο έχει ανακόψει την δραστηριότητα τους. Εκτιμώ ότι με τις αμέσως επόμενες καλές ημέρες θα εμφανιστούν ξανά καθώς και άλλα είδη βομβίνων... αναμένουμε.

Και μια παράκληση, όσοι διαβάζετε αυτό το blog, 


μην ντρέπεστε πείτε μια καλημέρα!!!

#69545

Bombus haematurus Kriechbaumer 1870

Ωραία μέρα σήμερα και εκεί που ήμασταν στην αυλή... να και ένας βομβίνος να πετάει και να ανιχνεύει ένα τοίχο. Ήταν μια βασίλισσα του είδους Bombus haematurus Kriechbaumer 1870.

Bombus haematurus Kriechbaumer 1870

[πηγή: http://www.tierundnatur.de/wildbienen/b-haemat.htm]

Το είδος αυτό βγαίνει σχετικά νωρίς την άνοιξη και για κάποιον που έχει ασχοληθεί είναι εύκολο να το αναγνωρίσει εν πτήση. Είναι σχετικά μικρόσωμο είδος με δύο χαρακτηριστικές κίτρινες λουρίδες… μία στενή μπροστά στο θώρακα και μια φαρδιά περίπου στην μέση της κοιλιάς.

[πηγή: http://www.biolib.cz/en/taxonimage/id132164/?taxonid=70344&type=1]

Θεωρείτε είδος της ανατολικής Μεσογείου το οποίο όμως έχει αρχίσει σιγά σιγά να ξαπλώνετε βόρεια από τα Βαλκάνια και βρέθηκε πρόσφατα στην Ουγγαρία, Σλοβενία, Σλοβακία και Αυστρία.



Σχετική βιβλιογραφία υπάρχει εδώ:



Jenič, A., A. Gogala & J. Grad. 2010. Bombus haematurus (Hymenoptera: Apidae), new species in the Slovenian bumblebee fauna. Acta entomologica slovenica 18(2): 168-170.



Teppner, H. 2010. Flower visitation of Bombus haematurus KRIECHBAUMER 1870. (Hymenoptera, Apidae) in Graz, Styria. Linzer biologische Beiträge 42/1: 89-94.



ΧΑΡΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ ΤΟΥ ΕΙΔΟΥΣ





_________________________________


Σημείωση Βομβίνοι gr


Η αναφορά στην παρούσα ανάρτηση γίνεται ως εξής:


lingistis. 2011. Bombus haematurus Kriechbaumer 1870. Βομβίνοι gr (03.04.2011) http://bumblebeegr.blogspot.com/2011/04/bombus-haematurus-kriechbaumer-1870.html

https://orcid.org/0000-0003-4116-8910

Copyright Βομβίνοι gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση με σαφή αναφορά στην πηγή.

Βρες το βομβίνο…

Πριν λίγο σε ένα μικρό χώρο πρασίνου στην άκρη της Φλώρινας είδα τον πρώτο μου βομβίνο για φέτος (μια βασίλισσα Bombus terrestris) . Ήμουν παρέα με ένα φίλο που είχε φωτογραφική και «αποθανατίσαμε» το έντομο… ο φίλος βλέποντας μετά την φώτο δεν μπόρεσε να ενοπίσει το έντομο… εσείς μπορείτε;;;;

Φθινοπωρινή βόλτα… από τα παραθαλάσσια κορίτσια

Τις προάλλες πήγα σε ένα μελισσοκομείο μου στην Χαλκιδική… συγκεκριμένα στα πευκοδάση του Κασανδρινού. Οι πρόσφατες καλές μέρες, μετά από μια περίοδο κάπου 15 με 20 ημερών ψύχρας και βροχής, αποτέλεσαν μια ευκαιρία να δω τι κάνουν τα «κορίτσια». Εκεί στο δάσος, το απόγευμα, κατά τις 4 ακούω ένα γνώριμο βουητό… μια νεαρή βασίλισσα Bombus terrestris που θα ξύπνησε αυτές τις μέρες από την καλοκαιρινή της διάπαυση, ανίχνευε ζιγκ - ζαγωτά τα πρανή του εδάφους για αναζήτηση τοποθεσίας για να «εγκατασταθεί». Την είδα αρκετές φορές να προσγειώνετε και να χώνετε σε σχισμές του εδάφους για «επιθεώρηση» που προφανώς δεν της άρεσαν και μετά από λίγο πέταξε ανικανοποίητη για αλλού. Μετά από κάπου 10 λεπτά μια άλλη βασίλισσα, λίγο πιο πέρα αναζητούσε και αυτή κάποιο «υπόγειο» για να αρχίσει την φωλιά της… και αυτή δεν την είδα πολύ ενθουσιασμένη… και έφυγε για άλλη γειτονιά.

Μετά από πολλές παρατηρήσεις έχω σιγουρευτεί ότι το είδος Bombus terrestris, το μόνο που έχω βρει στην περιοχή της Χαλκιδικής, αρχίζει να δραστηριοποιείτε το φθινόπωρο μετά από τις πρώτες βροχές. Την εποχή αυτή βρίσκεται σε πλήρη άνθηση και η κουμαριά Arbutus unedo, φυτό πολύ καλής πηγής νέκταρ και γύρης για την νέα αποικία που πρόκειται να δημιουργηθεί.

Bombus terrestris σε άνθος κουμαριάς Arbutus unedo

[πηγή: http://tree-species.blogspot.com/]

Οι πρώτες εργάτριες συνήθως εμφανίζονται πριν το νέο έτος… και κάπου τότε «χάνονται» λόγο του κρύου που διαρκεί κάπου ένα μήνα στην περιοχή, για να ξαναεμφανιστούν τον Φεβρουάριο με Μάρτιο. Θεωρώ πως η αποικία έχει φτάσει στην ακμή της έως τον Απρίλιο με Μάιο. Την εποχή αυτή δεν είναι ασυνήθεις η παρουσία νεαρών βασιλισσών ή ακόμα και κηφήνων. Αν και κηφήνες θα δει κανείς σίγουρα το καλοκαίρι στα ανθισμένα γαϊδουράγκαθα… ώσπου να χαθούν τελείως οι βομβίνοι κάπου στις αρχές του Αυγούστου, εποχή που διαλύετε η αποικία και οι συζευγμένες νεαρές βασίλισσες θα κρυφτούν στην γη σε κατάσταση διάπαυσης περιμένοντας να περάσει η ζέστη και να έρθει ο βροχερός φθινόπωρος.

Είναι ξεκάθαρο ότι έχουμε δύο διαφορετικούς βιολογικούς κύκλους του Bombus terrestris στην χώρα μας. Τον «συνηθισμένο» όπου το έντομο δεν δραστηριοποιείτε το χειμώνα (χειμερινή διάπαυση) αλλά από την αρχή της άνοιξης έως τα μέσα του καλοκαιριού και αυτόν που περιέγραψα πιο πάνω. Δηλαδή των παραλίων της Μεσογείου, όπου ο «δροσερός» χειμώνας και οι υγρασία από την θάλασσα βοηθά το έντομο να δραστηριοποιείτε αρκετά διαφορετικά. Υποπτεύομαι ότι στις πολύ ζεστές περιοχές της χώρας μας, και μάλλον όχι τις παραθαλάσσιες, θα υπάρχει και ένας τρίτος βιολογικός κύκλος όπου το έντομο θα είναι σε διαρκή δραστηριότητα από το φθινόπωρο έως την άνοιξη, αλλά καθόλου το καλοκαίρι.

_________________________________

Σημείωση Βομβίνοι gr

Η αναφορά στην παρούσα ανάρτηση γίνεται ως εξής:

lingistis. 2010. Φθινοπωρινή βόλτα… από τα παραθαλάσσια κορίτσια. Βομβίνοι gr (04.11.2010) http://bumblebeegr.blogspot.com/2010/11/blog-post.html

https://orcid.org/0000-0003-4116-8910

Copyright Βομβίνοι gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση με σαφή αναφορά στην πηγή.

Τα κορίτσια κάνουν βόλτες…

Τις προάλλες το απόγευμα πήγα να δω κάτι μελίσσια που έχω στο κάμπο, κοντά στο Μεσοχώρι Φλώρινας. Ήταν ένα ζεστό απόγευμα σε αντίθεση με τις κρύες και βροχερές μέρες που είχαν προηγηθεί. Από βλάστηση, αν και είχε σακατευτεί η ακακία, υπήρχαν αρκετά αγριολούλουδα. Πριν φύγω… κατά τις 19:45, άρχισα να ακούω τους αγαπημένους μου ήχους… βομβιτά!! Δίπλα μου σε ανθισμένη Anchusa spp. «βοσκούσαν» δύο βασίλισσες και μία εργάτρια.

Anchusa spp.

Οι βασίλισσες, η μία ήταν σίγουρα Bombus (Thoracobombus) zonatus και η άλλη το πιο πιθανόν Bombus (Thoracobombus) armeniacus (ιδιαίτερα σπάνιο είδος και κρίμα που δεν είχα φωτογραφική μαζί μου). Δεν διέκρινα σημάδια από γύρη στα πόδια τους, κάτι που δηλώνει ότι δεν έχουν κάνει ακόμα φωλιά ή τώρα την άρχισαν και δεν έχουν ακόμα γόνο να θρέψουν (το πιο πιθανό είναι το δεύτερο σενάριο). Γενικά οι βασίλισσες στα πρώτα στάδια της φωλιάς τους κλωσάνε συνέχεια τα αυγά και μετέπειτα γόνο τους. Θα πετάξουν για να μαζέψουν λίγο τροφή για το γόνο τους και για να τραφούνε οι ίδιες το πρωί όταν αρχίζει να ζεστάνει η μέρα και μετά ξανά αργά το απόγευμα, αλλά για πολύ λίγο διάστημα κάθε φορά. Για αυτό το λόγο βασίλισσες κάποιων ειδών παρατηρούνται σπάνια.

Bombus zonatus - εργάτρια

(Φώτο: G. Holmstrom) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

Bombus armeniacus - εργάτρια

(Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

Η εργάτρια ήταν μια μικρόσωμη Bombus (Megabombus) argillaceus. Οι πρώτες εργάτριες που θα εμφανιστούν από κάθε φωλιά είναι γενικά και οι πιο μικρόσωμες… λόγο δίαιτας, ενώ οι επόμενες τρέφονται καλύτερα και είναι πιο μεγάλες. Το είδος B. argillaceus είναι αρκετά κοινό στην χώρα μας και οι βασίλισσες του από τις πρώτες που θα εμφανιστούν μετά το χειμώνα… για αυτό και υπήρχαν εργάτριες έξω. Σε λίγο εμφανίστηκε και μια βασίλισσα B. αrgillaceus με εμφανή τα σημάδια από την γύρη στα πίσω της πόδια. Η όλη βόλτα των βασιλισσών κράτησε περίπου τριάντα λεπτά… είπαμε οι «κυρίες» βγαίνουν για λίγο και γενικά πάνε νωρίς στο σπίτι!!!

Bombus argillaceus - εργάτρια

(Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

_________________________________

Σημείωση Βομβίνοι gr

Η αναφορά στην παρούσα ανάρτηση γίνεται ως εξής:

lingistis. 2010. Τα κορίτσια κάνουν βόλτες…. Βομβίνοι gr (27.05.2010) http://bumblebeegr.blogspot.com/2010/05/blog-post.html

https://orcid.org/0000-0003-4116-8910 

 

Copyright Βομβίνοι gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση με σαφή αναφορά στην πηγή.

Οι πρώτες βουνίσιες βασίλισσες

Η πρώτη φετινή αναζήτηση.


Πριν από λίγες μέρες έλιωσαν στο κάμπο και τα τελευταία χιόνια και σχεδόν ταυτόχρονα ανθίσανε οι αμυγδαλιές. Για τα ορεινά της χώρας μας η άνθιση της αμυγδαλιάς είναι σημάδι για την έναρξη της εμφάνισης των πρώτων θηλυκών (βασιλισσών) βομβίνων. Είναι γνωστό ότι δεν βγαίνουν όλα τα είδη την ίδια περίοδο από τη χειμερινή διάπαυση... κάποια ξυπνάνε πιο νωρίς και αυτά τα "πρώτα" είναι που με ενδιαφέρανε αυτή τη φορά. Έτσι προχτές κατά τις 11 το πρωί ξεκίνησα για αναζήτηση τους στα βουνά. Αν και η μέρα ήταν καλή η θερμοκρασία ήταν μόλις 10 βαθμούς Κελσίου. Άρχισα από υψόμετρο 650m και έφτασα στα 1350m όπου βρήκα χιόνι να λιώνει







και πανέμορφο κρόκο (Crocus spp.) να ανθίζει.






Η περίοδος άνθησης του κρόκου είναι σχετικά μικρή αλλά είναι σημαντικό φυτό για τις άγριες μέλισσες αφού προσφέρει νέκταρ και γύρη.

Αμέσως «έπιασα» δουλειά… και εκεί εντοπίστηκαν οι πρώτες βασίλισσες!!!






Τελικά σε διάστημα περίπου 2 ωρών συλλέχτηκαν (επιλεκτικά) 10 μέλισσες που ανήκουν σε 3 είδη, Bombus argillaceus, Bombus pratorum και ελπίζω Bombus cryptarum.





Μετά μία μέρα οι βασίλισσες ταΐζονται…

και σε ορισμένες διακρίνονται και τα (ανοιξιάτικα) ακάρεα πάνω τους!!!



Bombus pratorum (βασίλισσα) καθώς τρώει


Bombus argillaceus (βασίλισσα)

έλπιζα αυτή να είναι Bombus cryptarum (βασίλισσα)... αλλά τσίφος!

_________________________________


Σημείωση Βομβίνοι gr



Η αναφορά στην παρούσα ανάρτηση γίνεται ως εξής:


lingistis. 2009. Οι πρώτες βουνίσιες βασίλισσες. Βομβίνοι gr (07.04.2009) http://bumblebeegr.blogspot.com/2009/04/blog-post.html

https://orcid.org/0000-0003-4116-8910

Copyright Βομβίνοι gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση με σαφή αναφορά στην πηγή.