Η Αττική δίχως μέλισσες…

Στην Αττική το 2010 και το 2011 καταστράφηκε το 80% από τα μελίσσια της λόγω των ψεκασμών με φυτοφάρμακα για την αντιμετώπιση του σκαθαριού των φοινικοειδών, όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η γεωπόνος – ερευνήτρια του Ινστιτούτου Κτηνιατρικών Ερευνών Αθηνών και πρόεδρος της Ελληνικής Επιστημονικής Εταιρείας Μελισσοκομίας-Σηροτροφίας Ελλάδας, Σοφία Γούναρη.

«Το 2010 χάθηκαν περίπου 6 χιλιάδες κυψέλες και το 2011, τουλάχιστον 4 χιλιάδες. Η παραγωγή μελιού στην Αττική έχει εξαφανιστεί τα τελευταία δύο χρόνια. Πρόκειται για στοιχεία που συγκεντρώθηκαν μόνο από τους μελισσοκόμους, που ενημέρωσαν την Εταιρεία. Όπως προέκυψε από τα δείγματα μελισσών που εστάλησαν στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο ο θάνατος προήλθε από αυτά τα φάρμακα» υπογραμμίζει.

Μέχρι πέρυσι τα φάρμακα που ήταν εγκεκριμένα για τον ψεκασμό των φοινικοειδών ανήκαν στην οικογένεια των νεονικοτινοειδών, μια σχετικά καινούρια κατηγορία ισχυρών παρασιτοκτόνων που άρχισαν να κυκλοφορούν τη δεκαετία του ‘80. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ψέκαζαν με αυτά τα φάρμακα το φυτό ή εγχέονταν το φάρμακο με σύριγγα στον κορμό του.

Σύμφωνα με την κ. Γούναρη, «υπήρχαν οι μέλισσες που πέθαιναν στο δέντρο, αλλά κι εκείνες που καθώς το φάρμακο κυκλοφορεί στο χυμό του φυτού και βγαίνει στη γύρη, μετέφεραν το δηλητήριο μαζί τους στην κυψέλη προκαλώντας πλήρη κατάρρευση στο μελίσσι».

Στις 29 Απριλίου 2013, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε την αναστολή για δύο χρόνια της χρήσης νεονικοτινοειδών, στηριζόμενη σε μελέτη της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων, EFSA, που έγινε τον περασμένο Ιανουάριο και σύμφωνα με την οποία η τοξικότητα των συγκεκριμένων φαρμάκων είναι 7.000 φορές ισχυρότερη από εκείνη του DDT που απαγορεύθηκε τη δεκαετία του ‘70. Είχαν προηγηθεί δύο ψηφοφορίες. Η Ελλάδα την πρώτη φορά είχε ψηφίσει κατά της αναστολής της χρήσης των νεονικοτινοειδών και τη δεύτερη φορά απείχε της ψηφοφορίας.

Η αναστολή, όπως σημειώνει η κ. Γούναρη, «δεν ήταν απόφαση κάποιων περίεργων οικολόγων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε την εκπόνηση νέων μελετών προκειμένου να διαπιστωθεί εάν προκαλείται χρόνια και όχι μόνο άμεση τοξικότητα στις μέλισσες από τη χρήση των συγκεκριμένων φυτοφαρμάκων.

Στην Ελλάδα, έχει γίνει σχετική μελέτη από το Ινστιτούτο Μελισσοκομίας στα Μουδανιά Χαλκιδικής και τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν ότι υπάρχει χρόνια επίδραση των νεονικοτινοειδών στη λειτουργία των υποφαρυγγικών αδένων των μελισσών και στην παραγωγή βασιλικού πολτού. Συνεπώς, επηρεάζεται η διατροφή της βασίλισσας και του γόνου που τρέφονται με βασιλικό πολτό».

Τα νεονικοτινοειδή χρησιμοποιούνται παντού, στα βαμβάκια, στα καλαμπόκια, στα ζαχαρότευτλα, στα οπωροφόρα δέντρα, στους φοίνικες. Και επηρεάζουν όλα τα ωφέλιμα έντομα, επικονιαστές, όπου ανήκουν και οι μέλισσες, τονίζει η κ. Γούναρη, σύμφωνα με την οποία «είναι τραγική η μείωση των επικονιαστών τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα. Όπως καταδεικνύει μελέτη του Πανεπιστημίου Αιγαίου, η μείωση του πληθυσμού των φυσικών επικονιαστών στη χώρα μας έχει αγγίξει το 35%. Μάλιστα κάποια είδη είναι υπό εξαφάνιση».

Οι επικονιαστές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην παραγωγή τροφίμων. «Όταν μειώνεται ο πληθυσμός τους, μειώνεται η συνολική γεωργική παραγωγή της Ελλάδας. Επηρεάζονται τα οπωροφόρα δέντρα, η παραγωγή λαχανικών, η παραγωγή βαμβακιού. Επηρεάζεται η παραγωγή των ειδών που χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφές, άρα επηρεάζεται και η ζωική παραγωγή, το κρέας γίνεται πιο ακριβό. Έχουμε ένα αποστειρωμένο περιβάλλον, αλλά μη παραγωγικό!», τονίζει και προσθέτει ότι «είμαστε πολύ θορυβημένοι, γιατί έτσι δημιουργείται ένα πολύ καλό έδαφος για να εισχωρήσουν στην Ευρώπη, τα γενετικώς τροποποιημένα φυτά. Γιατί αν δεν έχουμε εμείς παραγωγή, πχ ζωοτροφών (σόγια, καλαμπόκι) θα αναγκαστούμε να καλλιεργήσουμε μεταλλαγμένα, που δεν χρειάζονται επικονιαστές». Ήδη, η Γαλλία αντιμετωπίζει μείωση της γεωργικής παραγωγής λόγω της μείωσης των φυσικών επικονιαστών και έχει αποφασίσει μονομερώς τη μη κυκλοφορία των νεονικοτινοειδών.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στην Αττική. Υπάρχουν μεγάλες απώλειες μελισσών που αποδίδονται είτε έμμεσα, είτε άμεσα στη χρήση φυτοφαρμάκων, σε όλη τη νότια Ελλάδα, την Κρήτη, την Πάρο, τα νησιά των Κυκλάδων, την Κυπαρισσία, την Ηλεία, αλλά και την Πρέβεζα, την Άρτα, κατά τόπους στον κάμπο της Θεσσαλίας, αλλά και στη βόρεια Ελλάδα. Σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις ή σε περιοχές με φοινικοειδή, σε δημόσιες ή σε ιδιωτικές περιοχές.

Η κ. Γούναρη υποστηρίζει ότι υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το πρόβλημα με τους φοίνικες, καθώς, όπως λέει: «Με τη χρήση των νεονικοτινοειδών, και οι φοίνικες πέθαναν, αλλά και οι μέλισσες».

«Είχαμε ζητήσει από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης να γίνονται έλεγχοι. Εάν κόβονταν οι ταξιανθίες του φοίνικα πριν τον ψεκασμό ή την έγχυση δεν θα είχαμε τόσες απώλειες στις μέλισσες. Ζητούσαμε να ενημερώνονται οι μελισσοκόμοι της περιοχής για τους ψεκασμούς, ώστε να απομακρύνουν τα μελίσσια τους. Είχαμε ζητήσει να μάθει ο κόσμος ότι ο ψεκασμός στους φοίνικες δεν είναι αποτελεσματικός», επισημαίνει.

Προσθέτει δε ότι «η Εντομολογική Εταιρεία είχε υποδείξει την ανάγκη συνδυασμού τεχνικών για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του σκαθαριού που πλήττει τα φοινικοειδή, τη χρήση εντομοπαθογόνων νηματωδών, τη μαζική παγίδευση των ακμαίων του σκαθαριού, την μηχανική απομάκρυνση. Σε περιοχές όπου οι φοίνικες είναι ιστορικής αξίας και θέλουν πράγματι να τους σώσουν, όπως στον Εθνικό Κήπο, δεν χρησιμοποιούν τη χημική μέθοδο αλλά μεθόδους όπως τη δενδροχειρουργική, το κόψιμο της στεφάνης , τη χρήση υπερήχων, όχι τη χρήση φαρμάκων».

Η κ. Γούναρη σημειώνει πως «μετά από πάρα πολλές προσπάθειες όλων των φορέων της Μελισσοκομίας, της Ομοσπονδίας, των Συνεταιρισμών και των Επιστημόνων, το υπουργείο φέτος, δεν έδωσε έγκριση για τη χρήση νεονικοτινεοιδών στους φοίνικες. Ενέκρινε τη χρήση άλλων γεωργικών φαρμάκων που ονομάζονται, επαφής. Δεν εισχωρούν στο χυμό, σκοτώνουν μόνο δια επαφής. Πιστεύουμε ότι θα έχουμε μικρότερες απώλειες στον πληθυσμό των μελισσών, εάν φυσικά συνεργαστούν τα Γραφεία Αγροτικής Ανάπτυξης, οι δήμοι, οι ιδιώτες γεωπόνοι και κυρίως οι κάτοχοι φοινικοειδών».

Η Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Μελισσοκομίας-Σηροτροφίας αρχίζει εκστρατεία ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης με κεντρικό μήνυμα «Και οι δύο χωράνε», που αναφέρεται στη δυνατότητα αρμονικής συνύπαρξης των μελισσών με τους φοίνικες. Ανάμεσα στις συμβουλές που δίνονται είναι να μη γίνονται ψεκασμοί κατά την άνθιση και να ενημερώνονται οι δήμοι όταν γίνονται ψεκασμοί σε φοίνικες προκειμένου με τη σειρά τους να μπορούν να ενημερώσουν τους μελισσοκόμους για να απομακρύνουν τα μελίσσια τους.

Η αφίσα και το σχετικό ενημερωτικό υλικό θα σταλούν* σε όλους τους δήμους και τα μελισσοκομικά κέντρα της περιφέρειας. Θα γίνει προσπάθεια να τοιχοκολληθεί η αφίσα ακόμη και σε καταστήματα γεωργικών φυτοφαρμάκων στην Αττική και σε άλλες περιοχές. «Η πιο επικίνδυνη περίοδος για τις μέλισσες είναι από τον Ιούλιο μέχρι τον Οκτώβριο. Εκείνη την περίοδο στην Αττική αλλά και σε πολλά νησιά, δεν υπάρχει πουθενά αλλού γύρη παρά μόνο στους φοίνικες», τονίζει η κ. Γούναρη.

Αναφερόμενη στις δυνατότητες ανάπτυξης της μελισσοκομίας στην Ελλάδα, η κ. Γούναρη επισημαίνει την εισροή πολλών νέων στον συγκεκριμένο κλάδο, συμπληρώνοντας ότι μπορεί να δώσει αξιοπρεπή οικονομική διέξοδο σε έναν άνθρωπο, να ζήσει καλά, αλλά θέλει δουλειά, γνώση και χρόνο. «Ο άνθρωπος που θα ασχοληθεί με τις μέλισσες, πρέπει να έχει ικανότητες και να αφιερώσει πολύ χρόνο. Να ξεκινήσει με λίγα και να αυξήσει το κεφάλαιό του σιγά-σιγά, καθώς οι μέλισσες χάνονται εύκολα. Είναι πολύ ευαίσθητες. Οι μέλισσες αποτελούν τον δείκτη ενός υγιούς αγρο-οικοσυστήματος».

ΑΠΕ – ΜΠΕ

* Βομβινοι gr

Η αφίσα και το σχετικό ενημερωτικό υλικό  έχουν σταλεί σε όλους τους δήμους και τα μελισσοκομικά κέντρα της περιφέρειας. Ελπίζουμε να γίνει προσπάθεια από όλους ώστε το μήνυμα να διαχυθεί όσο γίνεται περισσότερο. 

Βομβίνοι της πόλης

Το περσινό καλοκαίρι η σύζυγος φύτεψε μερικά λουλούδια (ένα μικρόανθο υβρίδιο Petunia spp.) σε γλάστρες που είχαμε στο μπαλκόνι. Ως αναμενότανε ανθίσανε και ομόρφυναν το τόπο.

Λίγα μέτρα από αυτό το μπαλκόνι υπάρχει μια νεαρή μηλιά που όταν ανθίζει προσελκύει αρκετούς βομβίνους οι οποίοι αμέριμνοι πάνε από άνθος σε άνθος καθώς τους παρατηρώ… ιδιαίτερα απολαμβάνω τα Bombus haematurus.

Την περσινή όμως χρονιά είχαμε πολλές βροχές και αυτό δεν βοήθησε κανένα είδος μέλισσας να βοσκήσει την μηλιά.

Ευτυχώς είχα την τιμή και ευχαρίστηση να με επισκέπτεται σχεδόν κάθε ηλιόλουστη μέρα στο μπαλκόνι μια βασίλισσα Bombus haematurus κατά την καθιερωμένη βόλτα της από τις ανθισμένες μας πετούνιες.

Απολαύστε και εσείς το video:

(video: Φλώρινα, 4 Ιουνίου, 2012 Βομβίνοι gr)

Τα λουλούδια μιλάνε με τους βομβίνους… ηλεκτρικά!

                        Gerbera hybrida           Geranium magnificum              

 

Clematis armandii

Λουλούδια αμέσως πριν και μετά την εφαρμογή ειδικής φορτισμένης βαφής σε πούδρα. Το μοτίβο που σχηματίζει η εναπόθεση της πούδρας αποκαλύπτει το σχήμα του ηλεκτρικού πεδίου στο λουλούδι.

 Εικόνες από  Dominic Clarke και Daniel Robert 2013

Τα λουλούδια δείχνουν με ηλεκτρικά πεδία στους βομβίνους πόσο νέκταρ διαθέτουν!

Πολλά φυτά χρειάζονται τις μέλισσες καθώς και άλλα έντομα ως επικονιαστές. Τα φυτά προσελκύουν τις μέλισσες στα άνθη τους και τους προσφέρουν ως ανταμοιβή για τις εργασίες τους νέκταρ. Μια πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη δημοσιεύθηκε πριν λίγους μήνες που δίνει μια νέα πτυχή στο πως προσελκύουν τα λουλούδια τις μέλισσες. Οι παραπάνω φωτογραφίες είναι από το πρωτότυπο υλικό των συγγραφέων της μελέτης αυτής, των Dominic Clarke, Heather Whitney, Gregory Sutton και Daniel Robert του University of Bristol, αλλά να μην σας κρατάω σε αγωνία, παρακαλώ διαβάστε παρακάτω το ελληνικό κείμενο σε αναδημοσίευση...

Αρθρογράφος: Φαφούτη Λαλίνα

Το Βήμα, 22/02/2013 ώρα 21:22

Ουάσινγκτον 
Τα έντομα προσελκύονται από τα λουλούδια για να τρυγήσουν το νέκταρ τους – και να μεταδώσουν τη γύρη τους, εξασφαλίζοντας έτσι αμοιβαία την πολυπόθητη διαιώνιση του κάθε είδους – με διάφορα «σήματα»: οπτικά, όπως τα χρώματα, τα σχήματα και τα μοτίβα των πετάλων τους ή οσφρητικά, όπως οι πτητικές ενώσεις που εκλύουν. Τώρα βρετανοί ερευνητές ανακάλυψαν ένα νέο «μέσο» σε αυτή την επικοινωνία. Διαπίστωσαν ότι τα άνθη στέλνουν μέσω ηλεκτρικών πεδίων στους βομβίνους λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με το πόσο νέκταρ διαθέτουν προκειμένου να τους ενημερώσουν αν αξίζει τον κόπο να τα «επισκεφθούν» ή όχι για την εξασφάλιση του γεύματός τους.

Θετικά και αρνητικά φορτία
Η όλη ιδέα ξεκίνησε από μια «φυσική» διαπίστωση – το γεγονός ότι τα έντομα όταν πετούν στον αέρα έχουν θετικό φορτίο ενώ τα λουλούδια, τα οποία είναι «γειωμένα» στο έδαφος, έχουν αρνητικό φορτίο. Οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ σκέφτηκαν να μελετήσουν αν τα έντομα αντιλαμβάνονται με κάποιον τρόπο αυτή τη διαφορά φορτίων και αν τη χρησιμοποιούν στην αναζήτηση της τροφής τους.
Για να το κάνουν επέλεξαν τους βομβίνους (Bombus terrestris), τριχωτά έντομα που συγγενεύουν με τις μέλισσες. Οι ερευνητές δημιούργησαν τεχνητά λουλούδια – συγκεκριμένα πετούνιες – «γεμίζοντας» κάποια από αυτά με ζάχαρη και άλλα με κινίνη, ουσία η οποία είναι διατροφικά αδιάφορη για τους βομβίνους. Όταν εξαπέλυσαν τα έντομα επάνω από τα ψεύτικα λουλούδια, είδαν ότι αυτά τα επισκέπτονταν για να βρουν τροφή επιλέγοντάς τα με τυχαία τρόπο.
Στη συνέχεια οι ερευνητές έδωσαν στα λουλούδια που περιείχαν ζάχαρη ένα αρνητικό φορτίο 30 Volt (όσο παρατηρείται ότι έχει συνήθως ένα αληθινό άνθος ύψους 30 εκατοστών). Διαπίστωσαν ότι οι βομβίνοι επισκέπτονταν τα φορτισμένα τεχνητά λουλούδια κατά 81% συχνότερα. Όταν η παροχή ηλεκτρικού ρεύματος διακόπηκε τα έντομα επανήλθαν στην τυχαία επιλογή των λουλουδιών, γεγονός το οποίο σήμαινε ότι ήταν σε θέση να «αισθανθούν» τα ηλεκτρικά πεδία.
Σε επόμενο πείραμα, αλλάζοντας τα σχήματα των ηλεκτρικών πεδίων των τεχνητών λουλουδιών, οι ειδικοί είδαν ότι οι βομβίνοι έδειχναν μια προτίμηση κατά 70% προς τα πεδία που αποτελούνταν από ομόκεντρους κύκλους, κάτι το οποίο υποδηλώνει ότι και το σχήμα αποτελεί ένα είδος «σήματος» στην επικοινωνία μεταξύ εντόμων και ανθέων.

Σύνθετα σήματα
Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη ποιες ακριβώς πληροφορίες μεταδίδει ένα λουλούδι σε ένα έντομο μέσω του ηλεκτρικού πεδίου του, θεωρούν όμως ότι τα ηλεκτρικά σήματα ενισχύουν, με έναν γρήγορο και πιο «εκλεπτυσμένο» τρόπο, τις πληροφορίες που μεταδίδονται μέσω των οπτικών (όπως το χρώμα ή το σχήμα) και των οσφρητικών (όπως οι πτητικές ενώσεις) ερεθισμάτων. Με άλλα λόγια, όπως τονίζουν, πιστεύουν ότι τα λουλούδια επιστρατεύουν μια μέθοδο παρόμοια με εκείνη των τηλεοπτικών διαφημιστικών σποτ, τα οποία χρησιμοποιούν ένα μείγμα οπτικών και ακουστικών σημάτων για να περάσουν καλύτερα το μήνυμά τους. «Ο ηλεκτρισμός αποτελεί για αυτά μια αίσθηση» επεσήμανε ο Ντάνιελ Ρόμπερτ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ και επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύθηκε την επιθεώρηση «Science».
Σε αυτή τη «διαφημιστική καμπάνια» και τον πόλεμο του ανταγωνισμού, τα λουλούδια είναι πάντως απολύτως ειλικρινή – οι πληροφορίες που μεταδίδουν είναι σαφείς και αντιστοιχούν απόλυτα στην πραγματικότητα. Όταν ένα έντομο τρυγήσει το νέκταρ τους, το ηλεκτρικό φορτίο τους μειώνεται, στέλνοντας σήμα ότι η τροφή που διαθέτουν είναι – προς το παρόν – περιορισμένη. «Το τελευταίο πράγμα που θέλει ένα λουλούδι είναι να πει ψέματα σε ένα έντομο» λέει ο καθηγητής Ρόμπερτ. «Ο ηλεκτρισμός είναι ένας τρόπος να μεταδώσει σήματα πολύ γρήγορα: “Εχω τέλεια όψη, μυρίζω ωραία, τα ηλεκτρικά μου όμως δεν είναι όπως πρέπει, περάστε αργότερα”».
Όλα αυτά, υπογραμμίζει ο ειδικός, δεν γίνονται βεβαίως εσκεμμένα εφόσον, όπως τονίζει, «είναι απλώς ζήτημα ατμοσφαιρικής φυσικής». Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι οι βομβίνοι αισθάνονται τα ηλεκτρικά φορτία στις τρίχες τους κατά τον ίδιο τρόπο που εμείς νιώθουμε τα μαλλιά μας να «ηλεκτρίζονται» αν πλησιάσουμε πολύ μια οθόνη τηλεόρασης. Αν αποδειχθεί ότι διαθέτουν μια «πραγματική» ηλεκτρική αίσθηση πέραν της απλής ατμοσφαιρικής φυσικής, θα είναι τα πρώτα ζώα που ανακαλύπτουμε ότι μπορούν να ανιχνεύουν ηλεκτρικά σήματα στον αέρα – η ικανότητα αυτή έχει εντοπισθεί ως τώρα σε ζώα μόνο μέσα στο νερό ή σε υγρά περιβάλλοντα.
Ο καθηγητής Ρόμπερτ θεωρεί πάντως ότι οι βομβίνοι δεν είναι τα μόνα έντομα που επικοινωνούν με τα λουλούδια μέσω των ηλεκτρικών πεδίων και οι επόμενες έρευνές του θα εστιάσουν και σε αυτόν τον τομέα.

Link Ελληνικής αρχικής πηγής: http://www.tovima.gr/science/technology-planet/article/?aid=499655

Link πηγής: http://www.bristol.ac.uk/news/2013/9163.html

Clarke D., Whitney H., Sutton G. and D. Robert. 2013. Detection and learning of floral electric fields by bumblebees. Science 340 (6128): 66-69.

Φθινοπωρινή βόλτα… από τα παραθαλάσσια κορίτσια

Τις προάλλες πήγα σε ένα μελισσοκομείο μου στην Χαλκιδική… συγκεκριμένα στα πευκοδάση του Κασανδρινού. Οι πρόσφατες καλές μέρες, μετά από μια περίοδο κάπου 15 με 20 ημερών ψύχρας και βροχής, αποτέλεσαν μια ευκαιρία να δω τι κάνουν τα «κορίτσια». Εκεί στο δάσος, το απόγευμα, κατά τις 4 ακούω ένα γνώριμο βουητό… μια νεαρή βασίλισσα Bombus terrestris που θα ξύπνησε αυτές τις μέρες από την καλοκαιρινή της διάπαυση, ανίχνευε ζιγκ - ζαγωτά τα πρανή του εδάφους για αναζήτηση τοποθεσίας για να «εγκατασταθεί». Την είδα αρκετές φορές να προσγειώνετε και να χώνετε σε σχισμές του εδάφους για «επιθεώρηση» που προφανώς δεν της άρεσαν και μετά από λίγο πέταξε ανικανοποίητη για αλλού. Μετά από κάπου 10 λεπτά μια άλλη βασίλισσα, λίγο πιο πέρα αναζητούσε και αυτή κάποιο «υπόγειο» για να αρχίσει την φωλιά της… και αυτή δεν την είδα πολύ ενθουσιασμένη… και έφυγε για άλλη γειτονιά.

Μετά από πολλές παρατηρήσεις έχω σιγουρευτεί ότι το είδος Bombus terrestris, το μόνο που έχω βρει στην περιοχή της Χαλκιδικής, αρχίζει να δραστηριοποιείτε το φθινόπωρο μετά από τις πρώτες βροχές. Την εποχή αυτή βρίσκεται σε πλήρη άνθηση και η κουμαριά Arbutus unedo, φυτό πολύ καλής πηγής νέκταρ και γύρης για την νέα αποικία που πρόκειται να δημιουργηθεί.

Bombus terrestris σε άνθος κουμαριάς Arbutus unedo

[πηγή: http://tree-species.blogspot.com/]

Οι πρώτες εργάτριες συνήθως εμφανίζονται πριν το νέο έτος… και κάπου τότε «χάνονται» λόγο του κρύου που διαρκεί κάπου ένα μήνα στην περιοχή, για να ξαναεμφανιστούν τον Φεβρουάριο με Μάρτιο. Θεωρώ πως η αποικία έχει φτάσει στην ακμή της έως τον Απρίλιο με Μάιο. Την εποχή αυτή δεν είναι ασυνήθεις η παρουσία νεαρών βασιλισσών ή ακόμα και κηφήνων. Αν και κηφήνες θα δει κανείς σίγουρα το καλοκαίρι στα ανθισμένα γαϊδουράγκαθα… ώσπου να χαθούν τελείως οι βομβίνοι κάπου στις αρχές του Αυγούστου, εποχή που διαλύετε η αποικία και οι συζευγμένες νεαρές βασίλισσες θα κρυφτούν στην γη σε κατάσταση διάπαυσης περιμένοντας να περάσει η ζέστη και να έρθει ο βροχερός φθινόπωρος.

Είναι ξεκάθαρο ότι έχουμε δύο διαφορετικούς βιολογικούς κύκλους του Bombus terrestris στην χώρα μας. Τον «συνηθισμένο» όπου το έντομο δεν δραστηριοποιείτε το χειμώνα (χειμερινή διάπαυση) αλλά από την αρχή της άνοιξης έως τα μέσα του καλοκαιριού και αυτόν που περιέγραψα πιο πάνω. Δηλαδή των παραλίων της Μεσογείου, όπου ο «δροσερός» χειμώνας και οι υγρασία από την θάλασσα βοηθά το έντομο να δραστηριοποιείτε αρκετά διαφορετικά. Υποπτεύομαι ότι στις πολύ ζεστές περιοχές της χώρας μας, και μάλλον όχι τις παραθαλάσσιες, θα υπάρχει και ένας τρίτος βιολογικός κύκλος όπου το έντομο θα είναι σε διαρκή δραστηριότητα από το φθινόπωρο έως την άνοιξη, αλλά καθόλου το καλοκαίρι.

_________________________________

Σημείωση Βομβίνοι gr

Η αναφορά στην παρούσα ανάρτηση γίνεται ως εξής:

lingistis. 2010. Φθινοπωρινή βόλτα… από τα παραθαλάσσια κορίτσια. Βομβίνοι gr (04.11.2010) http://bumblebeegr.blogspot.com/2010/11/blog-post.html

https://orcid.org/0000-0003-4116-8910

Copyright Βομβίνοι gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση με σαφή αναφορά στην πηγή.

Τα κορίτσια κάνουν βόλτες…

Τις προάλλες το απόγευμα πήγα να δω κάτι μελίσσια που έχω στο κάμπο, κοντά στο Μεσοχώρι Φλώρινας. Ήταν ένα ζεστό απόγευμα σε αντίθεση με τις κρύες και βροχερές μέρες που είχαν προηγηθεί. Από βλάστηση, αν και είχε σακατευτεί η ακακία, υπήρχαν αρκετά αγριολούλουδα. Πριν φύγω… κατά τις 19:45, άρχισα να ακούω τους αγαπημένους μου ήχους… βομβιτά!! Δίπλα μου σε ανθισμένη Anchusa spp. «βοσκούσαν» δύο βασίλισσες και μία εργάτρια.

Anchusa spp.

Οι βασίλισσες, η μία ήταν σίγουρα Bombus (Thoracobombus) zonatus και η άλλη το πιο πιθανόν Bombus (Thoracobombus) armeniacus (ιδιαίτερα σπάνιο είδος και κρίμα που δεν είχα φωτογραφική μαζί μου). Δεν διέκρινα σημάδια από γύρη στα πόδια τους, κάτι που δηλώνει ότι δεν έχουν κάνει ακόμα φωλιά ή τώρα την άρχισαν και δεν έχουν ακόμα γόνο να θρέψουν (το πιο πιθανό είναι το δεύτερο σενάριο). Γενικά οι βασίλισσες στα πρώτα στάδια της φωλιάς τους κλωσάνε συνέχεια τα αυγά και μετέπειτα γόνο τους. Θα πετάξουν για να μαζέψουν λίγο τροφή για το γόνο τους και για να τραφούνε οι ίδιες το πρωί όταν αρχίζει να ζεστάνει η μέρα και μετά ξανά αργά το απόγευμα, αλλά για πολύ λίγο διάστημα κάθε φορά. Για αυτό το λόγο βασίλισσες κάποιων ειδών παρατηρούνται σπάνια.

Bombus zonatus - εργάτρια

(Φώτο: G. Holmstrom) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

Bombus armeniacus - εργάτρια

(Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

Η εργάτρια ήταν μια μικρόσωμη Bombus (Megabombus) argillaceus. Οι πρώτες εργάτριες που θα εμφανιστούν από κάθε φωλιά είναι γενικά και οι πιο μικρόσωμες… λόγο δίαιτας, ενώ οι επόμενες τρέφονται καλύτερα και είναι πιο μεγάλες. Το είδος B. argillaceus είναι αρκετά κοινό στην χώρα μας και οι βασίλισσες του από τις πρώτες που θα εμφανιστούν μετά το χειμώνα… για αυτό και υπήρχαν εργάτριες έξω. Σε λίγο εμφανίστηκε και μια βασίλισσα B. αrgillaceus με εμφανή τα σημάδια από την γύρη στα πίσω της πόδια. Η όλη βόλτα των βασιλισσών κράτησε περίπου τριάντα λεπτά… είπαμε οι «κυρίες» βγαίνουν για λίγο και γενικά πάνε νωρίς στο σπίτι!!!

Bombus argillaceus - εργάτρια

(Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

_________________________________

Σημείωση Βομβίνοι gr

Η αναφορά στην παρούσα ανάρτηση γίνεται ως εξής:

lingistis. 2010. Τα κορίτσια κάνουν βόλτες…. Βομβίνοι gr (27.05.2010) http://bumblebeegr.blogspot.com/2010/05/blog-post.html

https://orcid.org/0000-0003-4116-8910 

 

Copyright Βομβίνοι gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση με σαφή αναφορά στην πηγή.

Λεβάντα... για τα αγόρια

Πριν το 15αύγουστο έκανα μια βόλτα στην πόλη. Σε ένα μικρό πάρκο υπήρχε μια ανθισμένη μπορντούρα με λεβάντα (ιθαγενές φυτό της Μεσογείου του γένους Lavandula). Συνήθως τις κουρεύουν τακτικά αυτές τις μπορντούρες και σπάνια τις συναντά κανείς με πλούσια και πλήρη άνθηση. Είναι ένα σχετικά φτηνό και εύκολο φυτό και την εποχή που ανθίζει είναι αρκετά σημαντικό για τις μέλισσες. Έχω προτείνει σε αρκετούς φίλους να κρατάνε στους κήπους τους κάποια μικρά τμήματα με το φυτό αυτό και εννοείται χωρίς να το κουρεύουν.

Ανθισμένη λεβάντα (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Στη λεβάντα του πάρκου παρατήρησα πολλούς αρσενικούς βομβίνους του είδους Bombus niveatus ssp. vorticosus. Τα αρσενικά του είδους B. niveatus είναι χαρακτηριστικά και έχουν πολύ μεγάλα μάτια και μακριές κεραίες και την συγκεκριμένη ώρα (περίπου 12 το μεσημέρι) αναζητούσαν τροφή για να αναπληρώσουν την χαμένη ενέργεια τους από την πρωινή τους αναζήτηση θηλυκών!!!

Bombus niveatus ssp. vorticosus - αρσενικά σε λεβάντα (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Στο είδος B. niveatus έχουν αναγνωριστεί δύο υποείδη, το ssp. vorticosus που απαντάτε στην χώρα μας και έως πριν ορισμένα χρόνια αποτελούσε ανεξάρτητο είδος και το ssp. niveatus που το συναντάμε στην ανατολή (π.χ. Τουρκία).

Καταγραφές του Bombus niveatus ssp. vorticosus [P. Rasmont, πηγή: Atlas Hymenoptera]

Η βασική διαφορά στα δύο υποείδη είναι στο χρωματισμό τους… ο «δικός μας» ssp. vorticosus έχει κιτρινωπές λουρίδες ενώ ο «άλλος» άσπρες.

Bombus niveatus ssp. niveatus - αρσενικό (Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

_________________________________

Σημείωση Βομβίνοι gr

Η αναφορά στην παρούσα ανάρτηση γίνεται ως εξής:

lingistis. 2009. Λεβάντα... για τα αγόρια. Βομβίνοι gr (03.09.2009) http://bumblebeegr.blogspot.com/2009/09/15.html

https://orcid.org/0000-0003-4116-8910

Copyright Βομβίνοι gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση με σαφή αναφορά στην πηγή.

Στα όρη και στον κάμπο…

Την προηγούμενη εβδομάδα είχα την τιμή να έχω για παρέα στις αναζητήσεις μου τον διακεκριμένο βοτανολόγο και ειδικό στους βομβίνους Καθ. Dr. Andreas Bertsch, του Philipps - University Marburg, Γερμανία.

Καθ. Dr. Andreas Bertsch (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Ως πρώτο στόχο είχαμε θέση τον εντοπισμό κάποιον πανέμορφων βασιλισσών βομβίνων, όπως π.χ. του Bombus laesus από το κάμπο...

Bombus laesus - βασίλισσα (Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

και του Bombus mesomelas από τα ψηλά βουνά.

Bombus mesomelas - βασίλισσα (Φώτο: A. Bertsch)

Bombus mesomelas - βασίλισσα (Φώτο: P. Rasmont) [πηγή: Atlas Hymenoptera]

Οι «εκδρομές» μας ξεκινούσαν τα χαράματα και τις περισσότερες φορές επιστρέφαμε αργά το απόγευμα κατά το σούρουπο, ξεκινούσαμε από τα 580m και ανεβαίναμε ως τα 2200m σχεδόν κάθε μέρα. Ανεβήκαμε τα βουνά Καϊμακτσαλάν (Βόρας) και Πινερίτσα (Βαρνούντας) και διασχίσαμε όλο το κάμπο της Φλώρινας που βρίσκεται ανάμεσα στα δυο αυτά βουνά. Μετά από περπάτημα πολλών χιλιομέτρων καταφέραμε να εντοπίσουμε στα 2100m, 2 εργάτριες Bombus mesomelas (τις οποίες συλλέξαμε για το αρχείο) και μια βασίλισσα (η οποία μόνο παρατηρήθηκε στο πεδίο). Επίσης στο κάμπο, στα 610m συλλέξαμε τις μόνες μέλισσες Bombus laesus που εντοπίσαμε (2 εργάτριες), οι οποίες έφυγαν στη Γερμανία για αποκωδικοποίηση του γενετικού τους κώδικα.

Πινερίτσα: θέα από τα 2100m προς τη λίμνη Μικρή Πρέσπα (διακρίνεται τμήμα της) (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Δεύτερος στόχος ήταν ο εντοπισμός του φυτού Vaccinium myrtillus που αποτελεί κύρια τροφή των βασιλισσών του Bombus cryptarum την άνοιξη. Είχαμε μια γραπτή αναφορά για το φυτό αυτό από την εξόρμηση του Dr. W.F Reinig στην ίδια περιοχή στις 3.VI.1965 [πηγή: Rasmont, P. 1984. Les bourdons du genre Bombus Latreille sensu stricto en Europe Occidentale et Centrale (Hymenoptera, Apidae). Spixiana 7: 135-160].


Το φυτό Vaccinium myrtillus εντοπίστηκε να φύεται σε εκτεταμένη έκταση πάνω από τα δάση οξιάς, στη ζώνη άνω των 2050m. Πρόκειται για ένα χαμηλό πυκνό φυτό, περίπου 50 cm, που εκ πρώτης όψεως μοιάζει με «φλοκάτη» στρωμένη πάνω στη κορυφή του βουνού!!!

Vaccinium myrtillus (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Ήμασταν τυχεροί και βρήκαμε και κάποια Vaccinium myrtillus ανθισμένα. Το λουλούδι τους μοιάζει με καμπανούλα και προστατεύει το νέκταρ από τις βροχές οπότε μπορούν να το επισκέπτονται οι βομβίνοι με κρύο (π.χ. 5 ο C), αέρα και βροχή.

Άνθος Vaccinium myrtillus (Φώτο: Βομβίνοι gr)

Τώρα που εντοπίσαμε το φυτό, του χρόνου το Μάιο θα ξαναεπισκεφθώ την περιοχή μπας και βρεθούν σε αυτό βασίλισσες Bombus cryptarum, μιας και οι συλλογές βασιλισσών που έγιναν φέτος την άνοιξη στο Κρόκο, μετά την αναγνώριση τους στο εργαστήριο ήταν τελικά όλες Bombus lucorum.

_________________________________

Σημείωση Βομβίνοι gr

Η αναφορά στην παρούσα ανάρτηση γίνεται ως εξής:

lingistis. 2009. Στα όρη και στον κάμπο… Βομβίνοι gr (26.06.2009) http://bumblebeegr.blogspot.com/2009/06/blog-post.html

https://orcid.org/0000-0003-4116-8910

 

Copyright Βομβίνοι gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση με σαφή αναφορά στην πηγή.

Οι πρώτες βουνίσιες βασίλισσες

Η πρώτη φετινή αναζήτηση.


Πριν από λίγες μέρες έλιωσαν στο κάμπο και τα τελευταία χιόνια και σχεδόν ταυτόχρονα ανθίσανε οι αμυγδαλιές. Για τα ορεινά της χώρας μας η άνθιση της αμυγδαλιάς είναι σημάδι για την έναρξη της εμφάνισης των πρώτων θηλυκών (βασιλισσών) βομβίνων. Είναι γνωστό ότι δεν βγαίνουν όλα τα είδη την ίδια περίοδο από τη χειμερινή διάπαυση... κάποια ξυπνάνε πιο νωρίς και αυτά τα "πρώτα" είναι που με ενδιαφέρανε αυτή τη φορά. Έτσι προχτές κατά τις 11 το πρωί ξεκίνησα για αναζήτηση τους στα βουνά. Αν και η μέρα ήταν καλή η θερμοκρασία ήταν μόλις 10 βαθμούς Κελσίου. Άρχισα από υψόμετρο 650m και έφτασα στα 1350m όπου βρήκα χιόνι να λιώνει







και πανέμορφο κρόκο (Crocus spp.) να ανθίζει.






Η περίοδος άνθησης του κρόκου είναι σχετικά μικρή αλλά είναι σημαντικό φυτό για τις άγριες μέλισσες αφού προσφέρει νέκταρ και γύρη.

Αμέσως «έπιασα» δουλειά… και εκεί εντοπίστηκαν οι πρώτες βασίλισσες!!!






Τελικά σε διάστημα περίπου 2 ωρών συλλέχτηκαν (επιλεκτικά) 10 μέλισσες που ανήκουν σε 3 είδη, Bombus argillaceus, Bombus pratorum και ελπίζω Bombus cryptarum.





Μετά μία μέρα οι βασίλισσες ταΐζονται…

και σε ορισμένες διακρίνονται και τα (ανοιξιάτικα) ακάρεα πάνω τους!!!



Bombus pratorum (βασίλισσα) καθώς τρώει


Bombus argillaceus (βασίλισσα)

έλπιζα αυτή να είναι Bombus cryptarum (βασίλισσα)... αλλά τσίφος!

_________________________________


Σημείωση Βομβίνοι gr



Η αναφορά στην παρούσα ανάρτηση γίνεται ως εξής:


lingistis. 2009. Οι πρώτες βουνίσιες βασίλισσες. Βομβίνοι gr (07.04.2009) http://bumblebeegr.blogspot.com/2009/04/blog-post.html

https://orcid.org/0000-0003-4116-8910

Copyright Βομβίνοι gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση με σαφή αναφορά στην πηγή.